— 179 — 
kunnen ontwikkelen. Als zij einde Maart of begin April sterk 
genoeg zijn, worden ze in voren geplant, 20 à 25 cM. diep, die 
rijkelijk met verganen mest worden voorzien; deze voren kunnen 
30 eM. van elkander verwijderd liggen en op denzelfden afstand 
moeten de planten in de voor uitgeplant worden. Als de planten 
goed uitgegroeid zijn worden zij langzamerhand aangeaard en zoo- 
doende gebleekt. 
Sempervirens noemt als de beste soorten „Golden selfblanching” 
en „White Plum,’ mogelijk eigenen zich andere variëteiten beter 
voor cultuur in de tropen. Eerstgenoemde geeft langere en sterkere 
bladeren, die echter steeds een gele kleur behouden, terwijl de 
laatstvermelde niet zoo groot wordt, maar fijne witte bladstengels 
levert. 
Gardeners’ Chronicle geeft als de beste witte variëteiten op: 
„Incomparable dwarf white” er „Sandringham dwarf white”. 
W. 
LIBERIA-KOFFIEBEREIDING SYSTEEM-WIJNEN., 
In het stuk over Liberia-koffiecultuur, dat de Heer Wigman en 
ik in den 7e" jaargang van dit tijdschrift publiceerden, is met opzet 
niet over de bereiding gesproken omdat wij nog niet over voldoende 
gegevens beschikten om het onderwerp naar behooren te behandelen. 
De in 1890 door den Heer P. R. van Motman op Dramaga gevolgde 
werkwijze werd in den 1° jaargang van Teysmannia door den Heer 
Wigman beknopt medegedeeld. In de kort geleden verschenen — 
Notulen der Algemeene Vergadering van de Bataviasche Landbouw- 
Vereeniging op 22 Februari 1898 vindt men in een bijlage van 
de hand des Heeren van Motman, die zich op het gebied der 
Liberia-koffiecultuur een gevestigden naam gemaakt heeft, eene 
uitvoerige beschrijving van de tegenwoordig op Dramaga gevolgde 
werkwijze. 
Ook elders op Java schijnt men hier en daar goede resultaten 
verkregen te hebben 
Zelf nam ik eenige jaren geleden goed geslaagde proeven (be- 
schreven in het Versl. v. ’s L. Plantentuin over 1894) om op kleine 
schaal — meer met het oog op de inlandsche bevolking — goede 
Liberia-koffie te bereiden. 
Daar echter, naar het mij toeschijnt, met het oog op de steeds 
wisselende eischen der markt en op de verschillende omstandigheden 
