— 224 — 
van den tuin, dat meestal in de nabijheid van de behuizing was 
gelegen, meer zorg besteed. Ten einde het nog mooier te maken, 
legde men er schelp- en kiezelpaden doorheen, en fatsoeneerde boomen 
en struiken tot allerlei figuren. Dat deze liefhebberij nog niet 
geheel uitgestorven is, bewijst het feit dat voor ongeveer 20 jaar 
in Zeeland een tuinman uiteen Taxus een borstbeeld van Thorbecke 
had gevormd en niet weinig trotsch was op dit kunststuk. 
Deze stijve stijl werd opgevolgd door den z. g. Hollandschen, 
ondersteund door stroomingen uit het buitenland. Doch eindelijk 
begon Frankrijk mede te spreken, waar Le Nôtre opstond. Hij 
was een reus in zijn vak, schiep grootsche dingen en werd door 
velen in zijne opvatting van de tuinkunst nagevolgd. Zijne grond- 
gedachte was de natuur te beheerschen, haar in zekere vormen te 
fatsoeneeren. Vandaar ook dat de werken van Le Nôtre en de zijnen 
de natuur nog niet in hare volle waarde en schoonheid weergaven, 
maar den stempel van gedwongen kuust dragen. 
De hoofdoorzaak was dat de tuinkunst steeds aan de bouwkuust 
verbonden bleef. Als eene gehoorzame dochter was zij aan de 
architeetuur ondergeschikt, doch werd door haar ook opgevoed. 
De bouwkunst heerschte onbepaald in tuinen en parken; tot men 
eindelijk besefte dat de tuinkunst genoegzaam ontwikkeld was om 
als zelfstandige kunst op te treden. Het eerst kwam men in Enge- 
land tot dit inzicht en nadat Bacon zijn alarmkreet had doen hooren, 
begon men de tuinen en parken in vrijer en natuurlijker stijl aan 
te leggen. Im het begin volgde men den Japaanschen smaak en 
faalde dikwijls; doeh de beginselen van den Engelschen stijl waren 
goed en ontwikkelden zich steeds beter en zuiverder, een waren 
triomftocht door geheel de wereld houdende. In Frankrijk kwam 
hij nog juist bij tijds om Trianon te redden, en in Duitschland 
gaf men zich met hart en ziel aan hem over. Vooral onder leiding 
van Püchler-Muskau, werd hij daar als t ware geassimileerd, een 
woord van zeker schrijver waar makend. „De zin voor natuurschoon 
is ’t grootst bij Noordelijke volken”. 
In Nederland waren de Zochers, in opvolgende geslachten, de 
profeten van den nieuwen stijl. Zij grepen den Engelschen stijl in 
zijne beste phase en voerden hem nog zuiverder uit dan Püchler- 
Muskau in Duitsehland. Het scheen dat de nieuwe wijze van 
tuinkunst een aanwinst was voor goed, Doch er kwam een kronke- 
ling in den kabel. 
