— 389 — 
onder het mikroskoop zoozeer op elkander gelijken, dat men 
ze nog niet uit elkaar kende, beter onderscheiden. Bodem 
lucht en water zijn er vol van. Door hunne hulp maken wij 
uit gestremde melk kaas, uit spiritus azijn, uit suiker of zetmeel 
melkzuur. Zij bewerken de fermentatie van de tabak en zij 
voeren de overblijfselen van afgestorven planten in stoffen 
over waarmede levende planten zich kunnen voeden. 
Voor den landbouwer zijn de veranderingen, die door de 
bacteriën in den bodem veroorzaakt worden, in het bijzonder 
in de organische stof daarvan, van het grootste belang. Die 
organische stof is afkomstig van vroegeren plantengroei en 
bevat stikstof gebonden in samengestelde verbindingen, die 
niet zooals zij zijn door de wortels der hoogere planten op- 
genomen worden. Deze verbindingen moeten daartoe eene 
ontleding ondergaan en omgezet worden in minder samenge- 
stelde, die hiervoor wel geschikt zijn. In den gewonen loop 
der dingen nemen nu die organische stoffen water en zuurstof 
uit de lucht op en gaan eindelijk over in koolzuur en water. 
De stikstof, die zij bevatten, verschijnt ten slotte eerst in den 
vorm van ammonia en daarna van salpeterzuur. 
Daartoe is het echter niet voldoende, dat de bodem in 
aanraking is met de vereischte hoeveelheden lucht en water. 
Als er niet tevens schimmels en bacteriën aanwezig zijn, is 
de werking van water en lucht op de organische stoffen zeer 
onbeduidend, maar die stoffen worden door de kleine orga- 
nismen opgenomen en in veranderden vorm weder afgeschei- 
den, evenals de door den mensch in zijn voedsel opgenomen 
suiker diens lichaam weder verlaat als koolzuur en water. 
Hiermede is echter nog volstrekt niet gezegd, dat die om- 
zettingen zonder tusschentrappen verloopen evenals in het zoo 
even genoemde voorbeeld. Zoo wordt suiker door gist niet da- 
delijk omgezet in koolzuur en water, maar in koolzuur en 
alkohol. Brengen wij dien alkohol onder bepaalde omstan- 
digheden in aanraking met lucht en azijnschimmel, dan wordt 
die geoxydeerd tot azijn. Andere organismen nemen weder 
azijn op en maken er koolzuur en water van. Hier zijn dus 
