— 393 — 
Ja zelfs bleek enkele malen bij zware bemesting met paarden- 
mest zonder salpeter of iets anders er bij, de opbrengst gerin- 
ger op de bemeste dan op onbemeste potten. 
Uit de onderzoekingen van eene reeks van waarnemers is 
nu gebleken, dat er verschillende soorten bacteriën zijn, die 
de eigenschap bezitten salpeterzuur te ontleden en de daarin 
vervatte stikstof over te voeren in den vorm van stikstofgas, 
zooals dat in de lucht voorkomt. 
Die bacteriën of bunne sporen treft men vooral aan in wver- 
sche uitwerpselen van plantenetende dieren, zooals paarden, 
koeien en schapen, ook op stroo, zoowel van granen als van 
erwten. Verder vindt men ze ook in den bodem ; meestal zijn 
dit echter andere soorten, als die uit den mest. In lucht en 
water zijn er eveneens gevonden. Ook de bacillus van de 
alinit, zooeven besproken, kan volgens STOCKLAsA en anderen 
onder zekere omstandigheden salpeterzuur ontleden. 
Onder deze verschillende soorten zijn er nu, die in eens uit 
salpeterzuur vrije stikstof doen ontstaan, andere doen dit door 
opeenvolgende werking van meer dan eene bacterie. De eerste 
voert het salpeterzuur dan over in salpeterigzuur en eene 
tweede maakt uit dit salpeterigzuur de stikstof vrij. 
Het levensproces van sommige dezer bacteriën is zeer afhanke- 
lijk van de toetreding der zuurstof van de lucht. Zoo is eene der 
soorten uit de paardenmest bij zeer ruime en bij zeer beperkte 
toetreding van lucht onwerkzaam en ontleedt salpeterzuur 
alleen bij middelmatige luchttoetreding; maar eene andere 
soort uit dezelfde mest is voor al of niet aanwezigheid van 
lucht ongevoelig. 
Zwavelzuur toegevoegd aan verschen mest in zulke hoe- 
veelheid dat de massa zuur is en blijft, 1'/, tot 2°/,, ver- 
hindert de salpeterzuurontleding geheel. Aanwezigheid van 
veel koolzuur heeft dezelfde uitwerking. 
In ouden mest komen de salpeterzuurontledende bacteriën 
niet meer voor. Misschien verdwijnen daarin langzamerhand 
sommige stoffen die zij voor hunnen groei noodig hebben, of 
worden er andere gevormd die voor hen vergif zijn. 
