— 401 — 
Nog weder eene andere vraag is of men er goed aan doet 
over de lagen afval, die men in de compostputten brengt, 
kalk of mergel te strooien. De onderzoekers die zich met de 
studie der salpeterontledende bacteriën hebben bezig gehouden, 
gingen ook den invloed van eene kalktoevoeging na. In het 
algemeen is de slotsom deze, dat niet te kleine hoeveelheden 
kalk in dien zin werken, dat de gisting beperkt en de groei van 
sommige soorten van bacteriën bijzonder begunstigd wordt. De 
lichamen der bacteriën bestaan voor een groot gedeelte uit eiwit- 
stoffen, die zooals men weet veel stikstof bevatten. Het 
gevolg is dus, dat een groot gedeelte van de stikstof in den 
mest, overgaat in eiwitstoffen. Daar deze niet vluchtig zijn 
zooals ammonia, werkt kalk op die wijze stikstofbewarend. 
Tevens wordt veel salpeterzuur gevormd. 
Wij hebben nu eenen blik geslagen, zij het dan ook een 
haastigen, op het een en ander dat in den laatsten tijd ge- 
wonnen is op het gebied onzer kennis van de beteekenis der 
bacteriën voor den landbouw. Zooals u ziet begint er lang- 
zamerhand licht te komen in veel wat duister was, maar het 
is er verre vandaan dat wij alles goed zouden overzien. Ons 
weten in zake het leven en de verrichtingen der bacteriën 
in den bodem is nog zeer onvolledig. Het blijkt alvast wel, 
dat de uitwerking van eene bemesting van een groot aantal 
omstandigheden afhangt, en vooral, dat men er volstrekt nog 
niet zeker van is, dat, als er een aantal kilos van het een of 
ander stikstofhoudend product in een tuin uitgespreid of onder- 
gewerkt zijn, de boomen die bepaalde hoeveelheid stikstof ook 
zullen opnemen. 
Ook is duidelijk, dat waar de uitwerking van eene bemesting 
zoo verschillend kan uitvallen, proefnemingen, die wij instellen 
om een leiddraad te vinden voor onze praktijk, moeten genomen 
worden geheel en al onder de voorwaarden en omstandigheden, 
die in de praktijk bestaan. Proeven onder afwijkende voor- 
waarden kunnen dikwijls nuttig zijn tot opheldering van be- 
paalde punten, directe aanwijzing voor het doen en laten 
geven zij niet. 
