— 405 — 
van Liberia nog zonder beperking en als proef ook dat van 
de bedoelde enten meende te kunnen aanbevelen. 
Bij gelegenheid van mijne laatste reis kon ik nu echter 
waarnemen, dat op verschillende ondernemingen in het Loe- 
madjangsche ook de Liberia-planten op de aaltjesplekken 
zeer slecht stonden. Door microskopisch onderzoek kon ver- 
der ook aangetoond worden, dat deze planten door Tylenchus 
in bijna even hevigen graad waren aangetast, als de op de- 
zelfde plekken staande Java-planten. Hetzelfde was ook bij 
eenige enthybriden te constateeren, waarbij op den Liberia 
onderstam twijgen van de bekende Riemsdijksche Hybride 
geënt waren. Verder werd mij ook door Jar. VAN SPENGLER 
welwillend medegedeeld, dat hij op een op den Kloet gelegen 
onderneming gelijksoortige waarnemingen heeft gedaan. 
Eene verklaring voor dit verschillend gedrag der aaltjes 
ten opzichte van de Liberia en enten geloofde ik in het begin 
daarin te kunnen vinden, dat zooals reeds werd medegedeeld, 
in de koffiewortels twee verschillende soorten van Tylenchus, de 
TFylenchus coffeae en de T. acutocaudatus voorkomen en dat de 
tweede soort de Liberia meer aantast, dan de Tylenchus coffeae. 
Inderdaad had ik bij mijne eerste onderzoekingen, waarvoor 
ik het noodige materiaal in hoofdzaak uit het Malangsche had 
verkregen, bijna uitsluitend den Fylenchus coffeae in de af- 
stervende koffiewortels gevonden, terwijl ik kort geleden in het 
Loemadjangsche zonder uitzondering den Tylenchus acutocauÉ- 
datus heb waargenomen. De hier uitgegraven wortels waren 
verder in tegenstelling met die in het Malangsche met on- 
regelmatige, knotachtige, verdikkingen voorzien, die door uit- 
groeien uit het hout der wortels ontstaan. Verder schijnt het 
mij, dat in het Loemadjangsche de boomen in het algemeen 
langzamer afsterven, dikwijls ook langen tijd te voren gele 
bladeren dragen, terwijl de verspreiding der ziekte, de uit- 
breiding der aaltjesplekken hier bijzonder snel plaats heeft. 
In tegenstelling tot het bovengenoemd vermoeden heb ik nu 
echter in den laatsten tijd ook in het Malangsche op verschil- 
lende plekken èn in de Java èn in de Liberia koffie den 7y- 
