— 424 — 
is, ook financieel mogelijk moet zijn. Men moet dus niet alleen 
het noodige werkvolk beschikbaar hebben, maar ook hun werk 
moet voldoende voordeelig zijn, opdat men het kan volhouden 
en er profijt van heeft. 
Eerst als men een snoeimethode heeft, die in de practijk 
mogelijk is, die voor den planter profijtelijk is en die tot 
resultaat heeft, dat de boomen, naar verhouding van grond en 
klimaat, lang leven en geregelde oogsten geven, eerst dan wordt 
het snoeien een integreerend deel van de koffiecultuur en waard 
bestudeerd en besproken te worden door allen, die zich met 
die cultuur bezig houden. 
III. Groeiwijze van vruchtboomen en koffieboomen. 
Het zou al te verwaand zijn, indien ik U mijne Heeren, 
ging wijsmaken, dat ik een universeele en eenige snoeimethode 
ken of uitgevonden heb. 
De natuur is veelvormig, allermeest in de tropen. 
Eene methode voor al de verschillende streken, waar de 
koffiecultuur in Indië gedreven wordt, is niet mogelijk 
Zelfs op één en dezelfde berg, op een gelijke hoogte boven 
zee, vindt men een hemelsbreed onderscheid. Als een mar- 
kant voorbeeld kan ik u wijzen op de landen, liggende op de 
noordelijke helling van het Raoeng-Idjen gebergte, z. a. Pan- 
tjoer en Kajoemas. Het klimaat van deze koffielanden is het 
tegenovergestelde van de landen Djamboe, Pakoeda, Bajoe, 
etc., liggende op de zuidelijke helling van dit gebergte. Om 
de noord is het droog, West- en Oostmoesson zijn er de meeste 
jaren streng afgescheiden. Om de zuid is het vochtig, Oost- 
moesson is er bijna niet. 
Eene snoeimethode, waarmede men volstaan kan op Pan- 
tjoer, zal op Djamboe niet zijn toe te passen. 
Evenmin kan eene methode, geschikt voor een koffieonder- 
neming, liggende op 4000 voet hoogte, ongewijzigd toegepast 
worden op eene onderneming, eenige honderden voeten boven 
zee gelegen. 
