— 426 — 
sterk groeiende takken, die men zuigers noemt en, als men ze 
hun gang laat gaan, de andere takken, ja zelfs den oorspron- 
kelijken stam overgroeien en hen verdringen door al het sap 
tot zich te trekken. Elke tak, zoowel zuigers als hoofdtakken 
en zijtakken kunnen zoo noodig den stam vervangen en zelf 
hoofdstam worden. 
Bij een koffieboom is het geheel anders. 
Een koffieboom heeft evenals een appel-of pereboom een 
penwortel met zijn bij- en haarwortels, benevens een stam, 
voortzetting van de, uit het zaad ontkiemde, spruit. De takken 
echter, die uit den stam ontspruiten hebben een geheel andere 
groeiwijze. Uit de oksels der bladeren van den stam kunnen 
zich tweeërlei takken ontwikkelen. 
Ten eerste de gewone zijtakken, die haaks op den stam staan, 
die nooit anders dan zijtakken blijven en waaruit ook nooit 
takken ontspruiten, die den stam vervangen. Ten tweede recht- 
op groeiende takken, die den stam kunnen vervangen en waaruit 
op gelijke wijze als uit den oorspronkelijken stam horizontaal 
groeiende takken komen. 
De eerste noemt men gewoonlijk primaire takken, de tweede 
uitloopers. Snijdt men een primaire tak bij den stam af of 
sterft hij tot aan den stam in, dan is hij voorgoed verloren. 
Nooit ontwikkelt zich op die plaats een andere zijtak. 
Een uitlooper echter spruit, hoe vaak ook afgesneden, weder- 
om op dezelfde plaats uit, tenzij men hem met den bladoksel 
tegelijk uit den stam snijdt. 
De primaire zijtakken staan op den stam tegenovergesteld 
en kruisgewijze en dragen paarsgewijze tegenovergesteld hun 
bladeren en bladknoppen. Die bladknoppen ontwikkelen zich tot 
secundaire zijtakken op gelijke wijze als de primaire zijtakken. 
Zij staan gewoonlijk in horizontale van den stam afwijkende 
richting. Soms echter groeien zij naar den stam toe en vormen 
dan, wat wij pang balik of teruggroeiende takken noemen. 
Al worden zij afgesneden, er kan zich toch altijd nog weer 
een nieuwe secundaire tak uit den bladoksel ontwikkelen, 
Uit de secundaire zijtakken komen de tertiaire, uit de ter- 
