— 428 — 
De sterretjesvorming zou eene aparte studie vorderen; zij 
staat in nauw verband met weer en klimaat, maar door snoei- 
ing is er vermoedelijk wel iets tegen te doen. Want het is 
zeker, dat men de best ontwikkelde bloemen krijgt aan sterke 
takken, die voldoende licht en lucht hebben, en waar een 
krachtige sapbeweging is. In jaren van groote sterretjes- 
bloei komen de meeste vruchten aan jonge aanplantingen. 
Eigenlijke waterloten of zuigers komen er aan den koffie- 
boom, bij normalen groei weinig. Soms worden de witloopers 
wel eens zoo genoemd, maar in Europa noemt men waterloten of 
zuigers die takken, welke gelijk hetzelfde karakter hebben als de 
andere takken, behalve dat zij sterker groeien en het sap van 
den boom, ten koste van de andere zijtakken, tot zich trekken. 
Bij getopte boomen komen eigenlijke zuigers het meeste voor; 
men vindt ze dan altijd boven aan. 
Het zijn gewone zijtakken, die het sap van den boom, ten 
koste van de beneden zijtakken, tot zich trekken, deze ten 
slotte geheel overgroeien en, wat men in Indië noemt, een 
pajong vormen. Soms ook ziet men slechts een der zijtakken 
aan den top de bovenhand krijgen, hij groeit dan in schuins 
opwaartsche richting, en overtreft weldra alle andere takken 
in groeikracht en houtvorming. 
Er is nog een voorname zaak, die bij het snoeien van den 
koffieboom in aanmerking komt n. l. het type van den 
boom. 
Ik spreek hier, en in ’t vervolg, steeds van de Cofféa ara- 
bica; van de cultuur der Coffea Liberica heb ik te weinig 
ondervinding om er over te durven meespreken. 
De Cofféa arabica is niet overal hetzelfde, niet alleen ver- 
schillen de boomen onder den invloed van grond en klimaat, maar 
er ontstaan verschillende vormen, gelijk dit bij alle plantensoor- 
ten het geval is, die uit zaad worden voortgeteeld. In elken koffie- 
tuin vindt men boomen, die, wat groeiwijze, vorm en textuur van 
bladeren ketreft, onderling verschillen. Niet al die vormen 
echter vereischen een andere snoeiwijze; veelal eischen zij 
slechts een iets meer of minder, geen radicale, wijziging. De 
