— 525 — 
spronkelijk plantverband 3—4 M. bedroeg en het plantsoen door 
het jaarlijks nemen van tjangkokans geleden had. 
Op de hoofdplaats Poerwakarta zelve staat een aanplant van 
1886/87 in 2 M. vierkant verband (de omtrek der boomen 
was in 1894, 38 cM. de hoogte 9 M.)en verder een van 1890/91 
die op drassigen grond aangelegd is. Deze aanplantingen heb 
ik omstreeks het midden van dit jaar gezien. De eerstgenoem- 
de boomen hadden toen een omtrek van 0.37 —2.36 M. terwijl 
de hoogte afwisselde van 7—16 M. Het dichte plantverband 
in aanmerking genomen, was de groei bevredigend te noemen. 
Eindelijk liggen te Tjikoempag nog 20 bouw, door het 
Boschwezen aangelegd van 1890—1892, met een plantwijdte 
van 3 M. in het vierkant. 
In West-Java vindt men op verschillende ondernemingen 
in kleinere of grootere hoeveelheid karetboomen aangeplant. 
Op Ardjasari + 1000 M. boven zee zag ik enkele fraaie exem- 
plaren, die een goed product gaven. 
Uit deze korte mededeelingen volgt reeds voldoende hoeveel 
moeite men zich in Ned-Indië reeds voor de cultuur van Ficus 
elastica gegeven heeft. Nog steeds geniet deze boom groote 
belangstelling, zooals blijkt uit de talijke aanvragen om tjang- 
kokan ’s uit den Cultuurtuin. 
In den Cultuurtuin te Tjikeumeuh is in 1882 eveneens een 
aanplant gemaakt van Mieus elastica ter grootte van } bouw. 
De plantwijdte is er 7 M. Na ruim een jaar hadden de boomen 
reeds een hoogte van 3 M., terwijl de omtrek 37 cM. bedroeg. 
Twee jaar later, in 1885, bedroeg de hoogte 5 M. Bij wijze 
van proef is de helft der boomen op één stam gehouden, door 
het geregeld wegsnoeien van de luchtwortels, om later het 
winnen van het product gemakkelijker te maken. Laat men 
de luchtwortels, vooral die welke dicht bij den stam groeien 
zich ontwikkelen dan krijgt men een bundel van stammen 
waarvan een deel van den bast bijna niet te bereiken is, terwijl 
bovendien, als men de plantwijdte niet zeer groot genomen 
heeft, die boomez elkaar al dra gaan hinderen. Bij geïsoleerd 
staande exemplaren is de zaak natuurlijk geheel anders, daar 
