— 538 — 
ziekten zijn, dan de laatsten. Het afsterven der cacao-boomen 
door droogte of door de aanvallen van insecten of schimmels 
was op Ceylon zeer gering, tot een jaar of zes geleden, eenige 
planters een grootere sterfte onder hunne boomen constateerden. 
Deze toestand verbeterde niet en het werd langzamerhand zoo 
erg dat het onmogelijk scheen om de cacao-cultuur op den 
duur met voordeel te drijven. 
Eerst toen de ziekte zulk een aanzienlijke uitbreiding ver- 
kreeg en veel schade aangericht had, werd, zooals het ge- 
woonlijk gaat, de hulp der wetenschap ingeroepen en onge- 
twijfeld zouden er veel geringer verliezen geieden zijn indien 
met het wetenschappelijk onderzoek vroeger begonnen was, 
toen de ziekte nog niet zulk een omvang verkregen had. 
Het is trouwens de gewone geschiedenis van de meeste plan- 
tenziekten, en zoo zal het vooreerst nog wel blijven, tot men 
door schade tot de ervaring komt, dat in het plantenleven, 
evenals zulks bij menschen en dieren het geval is, een ziekte 
zoodra zij slechts sporadisch optreedt dikwijls gemakkelijker 
te bestrijden is dan wanneer zij eenmaal epidemisch gewor- 
den is; zulks moet bij goed geregelde toestanden voorkomen 
worden. 
Het is een algemeen bekend feit, dat echter niet genoeg 
herhaald kan worden: de gewone eultuurwijze waardoor wij 
een groot aantal derzelfde planten bij elkaar brengen, is oorzaak 
van de buitengewoon snelle verspreiding van plantenziekten, 
die door vreemde organismen te weeg gebracht worden; het 
spoedig nemen van maatregelen tegen die verspreiding is daar- 
door te meer noodzakelijk. 
De ziekte, die op Ceylon aan de cacaoboomen het meeste 
schade heeft toegebracht, is kanker. Het is niet gemakkelijk 
de schade te schatten, die er geleden is. Veertig ondernemingen 
in verschillende districten werden bezocht en ofschoon er enkele, 
om nader te noemen reden, geheel verscuoond bleven, zijn er 
andere en wel verreweg de meesten, die geducht van de kan- 
ker geleden hebben. Een onbekende vijand is altijd meer te 
vreezen dan een waarvan men de gewoonten en de levenswijze 
