— 569 — 
de hoogere topbladen van de ongetopte planten, of de tunassen 
(zuigers) van zulke welke reeds getopt zijn, ziet men dan de ken- 
merken der Peh-Sem- of Mozaïek-ziekte. De overgang van gezond 
op ziek blad aan den stam geschiedt zeer geleidelijk, eerst vindt 
men een blad met enkele donkergroene vlekken, deze nemen bij 
de opvolgend jongere bladen in aantal toe en ten slotte ziet men 
bij de hoogste bladen de ziekte in al hare hevigheid. 
Bij getopte planten zijn de topbladen soms nog gezond, terwijl 
de tunassen dan allen Peh-Sem ziek zijn en zulks meestal vrij 
hevig, over het algemeen geldt de regel, dat vooral bij jonge nog 
groeiende bladen de verschijnselen het duidelijkst zijn waar te nemen. 
Somtijds vindt men, b. v. bij zaadplanten, dat eerst de bladen aan 
den bloemstengel ziek zijn, of wel — wat ik een enkele maal slechts 
kon waarnemen — dat ook deze nog gezond zijn, maar dat de tunas- 
sen welke begonnen uit te loopen nadat de plant haar volle rijp- 
heid had bereikt, duidelijk ziek waren. 
Het boven beschrevene geeft in hoofdtrekken de verschillende 
wijzen weder waarop de Peh-Sem-ziekte kan optreden. De beschrij- 
ving der mozaiek-ziekte in Europa, zooals mij die bekend werd uit de 
mededeelingen van Prof. A. Mayer en van LwaNowskr en ten slotte 
van Konrine, geven, ook om later nog te vermelden redenen, aan- 
leiding deze ziekte als geheel hetzelfde te beschouwen als het Peh- 
Sem en zullen wij daarom in den vervolge deze ziekte den naam . 
laten behouden haar door haar eersten beschrijver gegeven van 
Mozaïek-ziekte der tabak. 
Weinige ziekten of plagen in een gewas heb ik ontmoet, en bij 
de tabakscultuur wel geen enkele, waarbij de meeningen der planters 
over de oorzaak der ziekte zoozeer uitéénliepen als wel bij deze mozaïek- 
ziekte het geval is. De hoofdreden hiervan mag wel gezocht worden 
in het soms zeer afwijkend optreden der ‘ziekte bij de planten. 
Mogen al de verschijnselen bij de planten zelven onderling betrek- 
kelijk weinig verschil opleveren, gansch anders is zulks wanneer 
wij de verspreidingswijze der aangetaste planten nagaan. Deze of 
gene, welke reeds de mozaïek-ziekte op de kweekbedden kon consta- 
teeren, is geneigd, wanneer later de ziekte zich ook in zijn aanplant 
voordoet, zulks toe te schrijven aan het gebruik van slechte bibit, 
wanneer de zieke bedden niet zorgvuldig genoeg waren vernietigd. 
Een ander, welke tot dusverre nog nimmer de ziekte op de kweek- 
bedden kon waarnemen, zal liever de oorzaak aan andere omstan- 
