— 510 — 
digheden toeschrijven dan aan het gebruik van slechte bibit en 
zoekt nu eens de schuld bij den koeli, dan weder wordt de bodem 
voor de oorzaak aangezien. 
Vindt men in een aanplant enkele velden, naar het schijnt vrij 
wel scherp bij de z. gn. veldparits afgescheiden van naburige vel- 
den, waarop alle planten mozaïek-ziek zijn, terwijl de naburen ge- 
zonde planten hebben, dan zal het voor de hand liggen, hiervan 
de reden te zooken bij den koeli. Peh-Sem-koelie’s hebben dan 
ook in Deli een beruchtheid gekregen, daar men hun toeschrijft 
jaar in jaar uit in hun aanplant Peh-Sem te hebben, te midden 
eener overigens gezonde aanplanting. 
Men wist dan te beweren en aan te toonen, dat door zulke koe- 
lis urine was gebruikt ter besproeiing hunner bibitbedden, of 
wel hadden deze Peh-Sem-koeli’s een zekeren slag om met krom- 
men hoofdwortel de bibit in de plantgaten te plaatsen. 
Nog een andere meening is gangbaar, welke de oorzaak niet zoekt 
bij bibit of koeli, maar aan bodem en klimaat ‘den slechten in vloed 
toeschrijft, welke tot gevolg de mozaïek-ziekte zoude hebben. 
In hoeverre bovenstaande beweringen juist mogen zijn zullen 
wij hier in het midden laten, alleen moge opgemerkt worden, dat, 
ook al meende men met juistheid de oorzaak der ziekte te kennen, 
het tot dusverre nog niemand gelukte de ziekte bij eenmaal aange- 
taste planten te doen verdwijnen. Wel hoorde ik verhalen hoe 
een tandil de handigheid had nog betrekkelijk jonge, reeds mo- 
zaïek-zieke planten, met een korten ruk in den bodem op te trek- 
ken, waarbij men een knak zoude hooren wanneer de penwortel 
scheurde en dat dit voldoende zoude zijn om de plant verder nor- 
maal te doen doorgroeien. Van het effect dezer radicale genees- 
methode kon ik mij echter nimmer overtuigen. Evenmin gelukte 
het mij eenig resultaat te constateeren bij een overplanting met 
andere bibit van een mozaïek-zieken aanplant. Waar men wel toe 
in staat was en waardoor men dikwerf meende een nuttig effect 
te zien, was de planten door meerdere guano of wel door betere 
aanhooging tot sterkeren wasdom te brengen en daardoor de ver- 
schijnselen der ziekte in hevigheid bij de opnieuw geplante tabak 
te doen verminderen. Bij nauwkeurige beschouwing vond men dan 
toch nog de jongere bladen duidelijk ziek. 
Van de meening uitgaande, dat de oorzaak bij den koeli lag 
en deze desbewust de ziekte aanbracht, werd als uiterste middel 
