— 512 — 
Vooraleer tot de beschrijving over te gaan der feiten welke op 
proefneming berusten, moge hier nog eene verklaring plaats vinden 
van een feit in Deli in ’t groot geconstateerd. 
Het scheen toch alsof in de laatste jaren de Peh-Sem-ziekte 
zich sterker voordoet dan in vroegere jaren; nu is het een feit dat 
mij zelfs in den korteren tijd dat ik den aanplant der tabak in Deli 
bezocht opviel, dat telken jare meerdere klachten over het optreden 
dezer ziekte kwamen. Ik meen de verklaring hiervoor wel in 
hoofdzaak te moeten zoeken in het volgende. Primo hebben wij 
ons te herinneren dat de mozaïek-ziekte of het Peh-Sem vooral 
zich uit bij nog groeiende jonge plantendeelen; seceundo dat vroeger, 
in verband met andere eischen der markt, betrekkelijk laag werd 
getopt en alle tunassen of zuigers zorgvuldig werden verwijderd; 
tegenwoordig wordt hooger of vooral wanneer men tot bladplukken 
is overgegaan, soms in het geheel niet meer getopt. Verder laat 
men tegenwoordig, in de hoop fijner en dunner blad te verkrijgen, 
de tunassen staan. Men heeft dus nu wat men vroeger niet had, 
ook aan de plant die bijna gereed is om geoogst te worden, of wel 
waarvan reeds de onderste bladen verzameld worden, nog, hetzij 
in den top, hetzij in de tunassen, groeiende jonge plantendeelen, 
waarbij de mozaïek-ziekte meer in het oog loopend is. 
Een eigenaardig geval moge hier medegedeeld worden ter illus- 
tratie van het bovenstaande. Op eene onderneming in Beneden- 
Deli stond te midden van een aanplant, welke hier en daar sporadisch 
mozaïek-ziekte vertoonde, een plant welke niet op het gewone 
tijdstip overging tot vorming eener bloemstengel en bloemen, maar 
steeds blad bleef vormen en in de hoogte groeide tot, nadat er 
ongeveer vijf en zeventig goed ontwikkelde bladen aan den stam 
te tellen waren, de bloem voor den dag kwam. Nu waren bij 
deze reuzen-plant zeventig (70) bladen gezond en konden er geen 
uiterlijke kenteekenen van mozaïek-ziekte aan gevonden worden, 
de laatste vijf bladen en de blaadjes aan den bloemstengel waren 
echter duidelijk mozaiek-ziek. Toen de plant begon te bloeien 
vielen tegelijkertijd de overrijpe onderbladen af en begonnen 
hier de tunassen (zuigers) uit te loopen. Deze nu vertoonden ook 
duidelijk de mozaïek-ziekte. Was dus deze plant volgens de oude 
methode behandeld en getopt en gesneden (den overigen aanplant 
liet men met een bizonder oogmerk ook ongetopt) dan had men van 
de mozaïek-ziekte niets bemerkt. Het bovenstaande is zeer zeker 
