— 12 — 



II. De ziekteverschijnselen, welke het 

 mikroskopisch onderzoek deed kennen. 



In de deelen, die roodachtig ol" geelbruin van kleur, 

 dus afgestorven, waren, zoowel in de naalden als in de 

 bruine plekjes op den stam, trof ik een mycelium aan, 

 't welk evenmin ooit ontbrak in de deelen, welke een' 

 abnormalen groei vertoonden : noch in de kromgegroeide 

 of overmatig kort gebleven naalden, noch in het kort 

 gebleven, eenigszins abnormaal verdikte gedeelte van 

 den stengel. Over dit mycelium hoop ik in het derde 

 hoofdstuk van dit opstel nader te schrijven. Ik wil hier 

 slechts vermelden dat het nergens ontbreekt, waar men 

 abnormale verschijnselen ziet optreden, maar ook nergens 

 voorkomt, waar deze abnormale verschijnselen zich niet 

 voordoen ; reden waarom mag worden aangenomen, dat 

 in dit mycelium de oorzaak der ziekte moet worden 

 gezocht. 



Overlangsche en overdwarse doorsneden door 

 gezonde en zieke naalden leerden mij, dat in de laatsten 

 de volgende veranderingen waren opgetreden. Overal 

 waar de weefsels der naalden onder den invloed van het 

 in deze organen woekerende mycelium waren, vond ik de 

 cellen van het chlorophyll bevattende parenchym grooier 

 dan in de niet door do ziekte aangetaste naalden ; daarbij 

 vond ik ze hier en daar van eenigszins abnormalen vorm, 

 somtijds van uitloopers voorzien, waardoor wel eens 

 hier en daar kleine ruimten tusschen de parenchymcellen 

 ontstaan, zoodat deze eenigszins los komen te liggen, wat 

 anders in het chlorophyllbevattende parenchym van eene 

 dennenaald volstrekt niet het geval is. Ook de zetmeelbe- 

 vattende elementen van de vaatbundelscheede waren in de 

 zieke naalden hier en daar abnormaal vergroot. Eveneens, 

 trouwens zeer plaatselijk, de harsgangen, wat zeker met 

 de afzondering van harsdroppels hier en daar aan de 

 oppervlakte der naalden in verband staat. — 



De eigenaardige vervormingen der zieke naalden 

 worden door het bovenstaande duidelijk. Doordat het 

 mycelium zich niet precies evenveel in verschillende 

 gedeelten van de naald vertakt, doordat bepaaldelijk ook 

 de bovenzijde en de onderzijde daarvan zelden in gelijke 



