— 235 — 



Waar het dichter worden der bevolking dwong om van roof- 

 bouw over te gaan tot intensieve cultuur, ging men hier vrijwel 

 algemeen over tot den sawahbouw. Waar het maar even mogelijk 

 was, legde men zelfs in oude tijden leidingen aan, gaf men 

 «ich daarvoor dikwijls zooveel moeite, dat het nageslacht, be- 

 ter bewapend met allerlei technische middelen, slechts eerbied 

 kan hebben voor dat historische werk. In Zuid-Bali liggen ge- 

 bogen tunnels van meer dan een Kilometer lengte, aangelegd 

 •door een vrij primitieve bevolking zonder gebruik van andere 

 meet werk tuigen dan een touwtje en een stokje. 



Zou de reuzenarbeid van al die voorgeslachten kunnen be- 

 rusten op een vergissing ? 



Zouden de voorvaderen zich hebben kunnen vergissen in 

 •een zoo belangrijke zaak als de voedselvoorziening, waaraan 

 ihun bestaans-mogel ijkheid hing? 



Zouden de afzonderlijk opgekomen beschavingen (Indiê ; 

 Amerika) in eenzelfde fout haar basis gevonden hebben ? 



Zou alles wat de wetenschap leverde om verklaring te zoe- 

 ken van bet feit, dat de bevloeide savvah s meer opbrengen 

 •dan de droge velden, doelloos en nutteloos zijn, doordat het 

 nl. een onwaarheid is, dat de goed bevloeide sawahs veel 

 voor hebben boven de onvoldoend bevloeide en zeer veel voor 

 ihebben boven de gaga ? 



Zouden de groote moeiten en kosten, die de bevolking van 

 Java en Bali zich steeds heeft getroost voor den aanvoer van 

 irrigatiewater nutteloos geweest kunnen zijn ? 



Ik kan mg niet voorstellen, dat de Heer Abd. Aziz be- 

 •doelen kan, deze vragen met „ja" te beantwoorden. 



'De ^roei van de rijstplant wordt geheel beheerscht door dien- 

 ■genen van de voor haar ontwikkeling noodige factoren, welke 

 in het minimum is. Daar de rijstplant bij voorkeur in het water 

 tgroeit, ligt het voor de hand, dat het al of niet aanwezig zijn 

 van voldoende water op de ontwikkeling van het gewas van 

 igrooten invloed moet zijn. Het gevaar, dat de factor ,. water" in 

 het minimum komt, is bij slechte watervoorziening zeer groot. 

 Dat de aanwezige hoeveelheid water als de factor in het 

 iminimum den oogst zeer sterk beheerscht, blijkt voldoende dut- 



