— 368 — 



Het gebergte daalt vrij regelmatig in de vlakte af, de rivieren 

 slepen in die helling diepe dalen uit, maar de bevloeiïng 

 ondervond toch geen bijzondere moeilijkheden, zoodat de cul- 

 tuur hier niet die opmerkelijke verschillen vertoont met den 

 Javasavvahbouw, zooals dat met den rijstbouw van Zuid-Bali 

 in zoo hooge mate het geval is. Toen ik Bali bezocht, waren 

 de velden juist af geplant en vertoonde zich vanaf den kustweg 

 een geheel gesloten aanplant van frisch opschietend jong groen, 

 opklimmend tot het gebergte, waarin het lichtgroene vlak 

 . met weinig aanhangsels tusschen de met donker groen gedekte 

 uitloopers verdween. Hier en daar rees er een desa met zijn 

 donkere klappers uit het lichte groen op, of teekende zich 

 eenzaam een poera af. 



Het centrale bergland is voor een groot deel nog gedekt 

 met oerwoud, dat de bevolking tenbehoeve van de watervoor- 

 ziening der lager gelegen velden spaart. 



Ik kan mij niet voorstellen, dat de Balinees, die nog in zoo 

 veel opzichten tot de primitieve volken moet gerekend worden, 

 een helder inzicht heeft in de hydrologische beteekenis van 

 het begroeide hooggebergte. Maar de besten onder hen, de 

 invloedrijke godenkenners, hebben toch bij intuïtie wel gevoeld, 

 welke groote beteekenis het woud van het hooggebergte voor 

 de lagere vlakten heeft. Hoe zou anders onder hen het geloof 

 ontstaan zijn, dat de tjemara's van den Tabanan het levenswater 

 bevatten van dien berg. zoodat het wegkappen van die 

 boomen de waterloopen zou doen opdrogen ? Hoe zouden zij 

 anders gekomen zijn tot het geloof, dat de boomen aan de 

 meren nooit gekapt mogen worden, daar ze door de goden 

 benut worden om er langs af te dalen, wanneer ze zich in het 

 meer wenschen te baden ? 



Zuid-Bali heeft een groot deel van zijn welvaart te danken 

 aan het behoud van die begroeiing en het moet een gelukkig 

 verschijnsel geacht worden, dat de koffiecultuur in het hoogland 

 zoo extensief bleef, dat een koffietuin daar nauwelijks of niet 

 te onderscheiden is van een wildbosch. Waren die tuinen 

 aangelegd en onderhouden op de wijze, die op Java gebruikelijk 

 is, dan zou de opbrengst zeker vele malen grooter zijn geweest, 

 maar die intensieve cultuur op gronden, die tot welzijn van 



