— 572 — 



yliare leden (die der desa) voeren het beheer over eer^^ 

 zeker gebied, dat echter aan de goden toebehoort" zoo staat 

 in vele desageschriften aangegeven, i) 



Elke nederzetting wordt dan ook beheerd door een ver- 

 eeniging, die zich tot eersten plicht rekent er voor zorg te 

 dragen, dat den goden de hun verschuldigde eer bewezen 

 wordt. 



Daar alle desa's steeds in vrijwel gelijke omstandigheden 

 verkeerden en de elementen, die de desa samenstelden, na- 

 genoeg geheel samengesmolten zijn, hebben alle desa"s vrij- 

 wel hetzelfde punt van beschaving en ontwikkeling bereikt. 



Onafhankelijk van de naburen zijn in de verschillende desa's 

 gelijksoortige toestanden ontstaan, die alleen in ondergeschikte 

 zaken verschillen, doch die in totaal genomen grond geven 

 tot het trekken van de conclusie, dat de instellingen des lands 

 tenslotte geen waarborg konden zijn voor de blijvende wel- 

 vaart en onafhankelijkheid van zijn bewoners. 



Elders hoop ik over eenigen tijd in de gelegenheid te zijn 

 om aan te toonen, dat de desa (ook op Java) door haar in-^ 

 richting ten slotte een belemmering moest worden op den weg 

 naar verdere ontwikkeling, meerdere welvaart en hooger cul- 

 tuur. Familiebezit en communaalbezit bleken ook op Bali 

 ziekelijke vormen, die tegen de wetten der natuur ingaan en 

 de vooruitgang in den landbouw tegengaan. Waar de land- 

 bouw vooruitging, moesten die ziekelijke vormen wijken : waar 

 natuurrampen, vorstendruk of epidemiën de desamaatschappij 

 terug drukten, stak ook de ziekelijke vorm van communaal- 

 bezit het hoofd weer op. Op Bali als overal elders geeft ver- 

 gelijking tusschen de verschillende streken aanleiding tot het 

 opmerken van een parallel gaan van deze vier: cultüurverbe- 

 tering, volkswelvaart, hechter band aan den grond, ontwikkeld 

 zelfbewustzijn. Waar één van deze vier terugloopt, volgen de 

 andere; waar één er van vooruitgaat, volgen de andere. 



Hoewel in de naar Bali overgebrachte wetboeken de rechten 

 van den Soeverein op den grond op den voorgrond gesteld 



•) Over desahuishouding op Bali leze men de belangrijke bijdrage vaa 

 der Heer F. A. Liefrinck in het tijdschrift voor Ind. Taal-, Land-en Volken- 

 kundp, deel .33 van 't jaar 1890. 



