— js,-) 



besteed aan het loshouden van den grond, wat mogelijk is 

 door 'het betrekkelijk ruime plantverband. Onkruid komt op 

 de sawah's weinig voor, daar het nimmer gelegenheid krijgt 

 om voort te woekeren. 



Een eigenaardig gevormd instrument, «lat ik ook in de 

 omgeving van Banjoewangi in gebruik zag, doet dienst bij 

 het loshouden en schoonmaken van de beplante sawah's. Op 

 Bali heet het werktuig kiskis. 



Het bestaat uit een vlak ijzeren plaatje, dat aan de einden 

 loodrecht naar boven omgeklonken is. De beide opgaande 

 versmalde einden zijn bevestigd aan een gespleten bamboe 

 van bijna twee Meter lengte. 



Het geheel gelijkt wonderveel op een schoffel, waarvan 

 de steel dan niet aan het middel van het schoffelblad is be- 

 vestigd, maar waarvan de steel het schoffelblad omvat tusschen 

 de beide deelen van het gespleten eind. 



Het oogsten wordt verricht door vrouwen, die zich daartoe 

 tot een vereeniging hebben aangesloten. Zij krijgen gewoonlijk 

 10/c van de opbrengst als loon. De oogstvereenigingen heeten 

 sëkë manji. Niet zelden oogst de Balinees zelf, want hij 

 gaat er niet gemakkelijk toe over geld uit te geven, ook al 

 is hij in het bezit van eenige petroleumblikken vol rijksdaalders 



Over het algemeen is de Balinees welvarend te noemen, 

 zoodat een verlies van eenige tientallen rijksdaalders op een 

 hanengevecht gedragen kan worden zonder dat dit invloed 

 behoeft te hebben op zijn bedrijf, zonder dat 't ook maarden 

 minsten invloed heeft op zijn stemming. Voor arbeid in dienst 

 van anderen voelt hij niet veel, vandaar ook de betrekkelijk 

 hooge loonen, die in den sawahbouw worden betaald. Bene- 

 den den halven gulden per dag krijgt men geen arbeiders en 

 altijd heeft men te strijden tegen de sterke neiging om in 

 dienst van anderen toch vooral zuinig te zijn met zijn arbeids- 

 kracht, opdat men daarvan na het ontvangen van het loon nog 

 een maximale hoeveelheid over heeft om voor zich zelf te wer- 

 ken. Bezitters van veel sawah gaan er dan ook niet licht toe 

 -over, hun velden in loondienst te doen bewerken, maar ze 

 geven de voorkeur aan verhuur in deelbouw, waarbij de helft 

 van den oogst wordt afgestaan. 



