— 502 — 



geleden. De thee bracht te Amsterdam in de jaren 1852 — 1861 

 gemiddeld 83,1 ets. per 1/2 kilo op en de kwaliteit viel bij de 

 vermeerdering van productie niet mee. Enkele hoogere on- 

 dernemingen, zooals Tjikadjang en Bagelen, leverden betere 

 theeën. De thee van deze ondernemingen had een „fancy" 

 naam op de markt en hield dezen jaren lang, evenals die der 

 onderneming Waspada, opgericht in 1865. 



Toen dan ook de theecultuur aan het gouvernement een 

 zes millioen gulden gekost had, werd besloten, ze na afloop 

 der contracten geheel over te laten aan het particulier initiatief. 

 Het is de regeering nooit ernst geweest toentertijd de thee- 

 cultuur aan te moedigen, zooals blijkt uit de Memorie van 

 Toelichting van de z. g. Cultuurwet van FRANSEN VAN DE 

 Putte, waar men in § 4 van Hoofdstuk IV kan vinden. 

 „Uitbreiding der theecultuur moet evenwel naar 's ministers 

 oordeel niet dan na grondig onderzoek worden toegelaten, 

 naardien zij bij name in de Preanger Regentschappen altijd 

 eenigermate schadelijk voor de gouvernements koffiecultuur 

 moet worden geacht." 



Thee en koffie waren de eenige belangrijke bergculturen, 

 waarvan de koffie de winst in de schatkist bracht en door 

 ambtenaren gedreven werd, terwijl de andere door particulieren 

 gedreven w^erd, die met scheeve oogen werden aangezien, als 

 ze gronden in huur vroegen, die een ambtenaar al voor de 

 koffie had bestemd. 



De contractanten der bovengenoemde ondernemingen zouden 

 voortaan de ondernemingen voor eigen rekening exploi- 

 teeren. Zij betaalden 24 — 50 gulden de bouw huur en maakten 

 in Arasterdam gemiddeld 1,02 gulden per 1/2 kilo. 



In die dagen zag het er niet erg schitterend uit voor de 

 particuliere theecultuur op Java. De vooruitgang was ook slechts 

 zeer langzaam. Zoo was de opbrengst der zeven gouvernements- 

 ondernemingen in 1858,1859 en 1860 2 millioen halve kilos 

 per jaar. In 1875 was dit slechts met 3/4 millioen toegenomen. 

 De heele productie was tot 4 1/4 millioen halve kilo gestegen, 

 waarvan 1 1/2 millioen van de particuliere landerijene bewesten 

 de Tjimanoek. Hier had men het meest van de nieuwe ver- 

 houding geprofiteerd. Ze lagen in de assistent-residentie Bui- 



