— 529 — 



ik had kunnen nalaten op deze publicatie terug te komen; niet- 

 temin wil ik zekere bizonderheden van de redeneering van VAN 

 DER Wolk en sommige van zijn beweringen hier vermelden. 



De uiteenzetting van VAN DER Wolk en zijn wijze van 

 bespreken zijn zeer eigenaardig. Ik wil er een voorbeeld van 

 geven door een stuk uit zijn publicatie in extenso aan te 

 halen; hij drukt zich als volgt uit: "A year after Fitting, 

 however, Bernard appeared with a publication in which views 

 were announced which are precisely diametrically opposed to 

 those of Kniep and Fitting. Now indeed it must be directly 

 stated that Bernard's research, as he himself has repeatedly 

 said, has not been completed. The methodic as well as the 

 interpretations of bis experiments are of a very provisional 

 kind; and in the course of these Communications of mine, it 

 wjll appear, that different points of his methods cannot stand 

 the test of criticism". 



Ik heb nooit beweerd dat mijn onderzoekingsmethoden vol- 

 maakt waren, en dat mijn gevolgtrekkingen definitief waren; 

 ik meen echter eenige feiten te hebben waargenomen, en ik 

 heb inderdaad de aandacht van de lezers met nadruk op het 

 feit gevestigd, dat mijn conclusies van voorloopigen aard zijn; 

 is dat niet een betere methode dan die van Van der Wolk, 

 die op elke bladzijde herhaalt, dat hij bezvezen heefc, dat hij 



opgelost heeft, dat hij aangetoond heeft, terwijl hij in 



werkelijkheid geen feiten heeft gebruikt, terwijl zijn proefne- 

 mingen niet voldoende gecontroleerd zijn en in het geheel 

 niets bewijzen, lerwijl zijne conclusies niet anders zip dan 

 verklaringen, die op onbewezen hypothesen berusten. 



Schrijver zou goed gedaan hebben door de uitspraak van 

 Rauwenhoff ter harte te nemen, die ik in mijn vorig werk 

 heb aangehaald: dat teleologie, hypothesen, gewaagde bewe- 

 ringen, zelfs paradoxen door de wetenschap met voordeel ge- 

 bruikt kunnen worden, mits zij als zoodanig en niet als bewezen 

 feiten aangekondigd worden, en mits zij het uitgangspunt zijn 

 van verdere proefnemingen. Dit heeft Van der Wolk niet 

 begrepen; hij heeft zijn hypothesen als axioma's aangenomen 

 en heeft het niet noodig geacht, ze met wetenschappelijke 

 proeven te steunen. 



