— 658 — 



maar dat zij ons op de hoogte dienen te stellen van den geheelen 

 landbouwkundigen en. oeconomischen toestand van ons ressort . . . ", 

 en in dit verband mede aangedrongen op „het instellen van een 

 onderzoek naar den aard en de uitwerking der vruchtwisseling op 

 de bij de rietcultuur gebezigde gronden " 



Van de 6 proeven, die Spr. destijds voorstelde te nemen, kwam 

 er, tengevolge van ondervonden tegenwerking, slechts één tot uit- 

 voering, op de suikerfabriek Djatiwangi. 



Het was in 't bijzonder een geschrift van de hand van Dr. van 

 DER Elst — waarin aan de rietcultuur in de residentie Madioen een 

 belargrijke nadeelige invloed op de padi-opbrengsten, ten gevolge 

 van uitputtirg van den bodem, werd toegeschreven —, dat Spr. aan- 

 leiding gaf om op nader onderzoek aan te dringen, te meer waar ook 

 na de publicatie van van der Elst geen eenstemmigheid aangaande 

 de waardeering der feiten onder deskundigen bleek te bestaan. 



Spreekt men over uitputting, dan dient men zich eerst rekenschap 

 te geven, wat men onder dit woord te verstaan heeft. 



„Onder uitputting van den bodem verstaat de moderne landbouw- 

 wetenschap een zoodanige behandeling van den bouwgrond, dat 

 het productievermogen er van achteruitgaat en het bouwland ten 

 slotte in zulk een conditie komt te verkeeren, dat de oogsten, die 

 verkregen worden, gemiddeld blijven beneden wat voor dat land 

 eens als normale opbrengst werd beschouwd". 



„Hier in Indië verstaat rnen onder uitputting wat anders. Hier 

 wordt er onder verstaan, dat in den tijd, tusschen twee oogsten 

 in, meer voedingsstoffen aan den bodem worden onttrokken dan er 

 langs natuurlijken weg (waaronder menhier ook bevloeiing verstaat) 

 weer in den bodem beschikbaar komen, m.a.w. een zoodanig bedrijven 

 van den landbouw, dat bemesten noodg wordt". Van dit standpunt 

 nu zou de landbouw in West-Europa, die, naast den vroeger gebe- 

 zigden stalmest, stijgende hoeveelheden kunstmest aanwendt, van een 

 schromelijke uitputting van den bodem moeten beschuldigd worden. 



De uitputting, die men hier te lande de rietcultuur ten laste legt, is 

 volgens Spr. geen kapitaalvermindering, maar hoogstens een ongelijke 

 verdeeling van de vlottende middelen gedurende drie achtereenvol- 

 gende jaren, een methode, die niemand veroordeelen'zou, indien maar 

 gedurende den geheelen cyclus der vruchtwisseling het bedrijf in één 

 hand was. Zooals de zaken echter staan, wordt den suikerfabrikant 

 verweten, dat hij zou beschikken over de plantenvoedingsstoffen — 

 stikstof en phosphorzuur — in den bodem, die feitelijk voor den op 

 het riet volgenden padi-aanplant beschikbaar zouden moeten blijven. 



