— 182 — 
De door bovenbedoelde onderneming gekochte hoeveelheid 
stalmest van 2.000 000 KG. zouden in Europa een waarde 
hebben gehad van 15000 gulden. Eene bemesting van 14700: 
KG. per bouw zou dus aldaar 110 gulden aan mest hebben 
gekost, m. a. w. ongeveer 7 maal meer dan door de onder: 
neming in kwestie is besteed geworden. 
Ten slotte nog een enkel woord over het nuttig effect. 
van de stikstof en de „nawerking” van den stalmest. 
Onderzoekingen hieromtrent, met betrekking tot den toe- 
stand in de tropen, zijn voor zooverre mij bekend zoo goed 
als nog niet verricht. In Europa beschikt men daarom- 
trent over meer gegevens doch de verschillende onderzoe- 
kers komen vaak daarbij niet tot dezelfde uitkomsten. 
Zoo stelt Wagner het nuttig effect van de stalmeststiktof 
op 25 % per jaar als het gemiddelde tijdens een duur van 
8 jaren, ten opzichte van het nuttig effect van de Chilisal- 
peterstikstof, hetwelk wordt aangenomen als te zijn 100, 
terwijl men op de proefboerderij Lauchstädt heeft gevonden 
dat in het eerste jaar + 26 % van de totale hoeveelheid 
in den stalmest aanwezige stikstof tot haar recht komt. 
Bovengenoemde cijfers gelden voor éénjarige gewassen. 
Zooals gezegd voor meerjarige tropische gewassen is 
daaromtrent weinig bekend, maar mag men zeker aannemen, 
dat de stikstof in den stalmest hier te lande geen drie 
jaren noodig heeft om door de plantenwortels geheel te 
worden opgenomen. Natuurlijk dat men evenals in Europa 
hierbij in aanmerking moet nemen den aard van den grond. 
Niet zonder belang is de waarneming op de reeds genoemde 
proefboerderij Lauchstädt gedaan, dat maximale opbreng- 
sten van wortelgewassen niet konden worden verkregen 
zonder gelijktijdige aanwending van stalmest. 
Indien eene dergelijke waarneming ook voor bladgewas- 
sen kon worden geconstateerd, dan zouden wellicht bijv. de- 
thee-cacao- en tabakscultuur daarvan partij kunnen trekken. 
W. R. Tromp DE HAAS. 
