— 270 — 
Sommige vruchtensoorten kunnen door zaad, andere- 
moeten door stek, ent of tjangkok vermenigvuldigd worden. 
Indien er van een vruchtboom slechts de soort zonder 
variëteiten bestaat, kan het zaad als voortplantingsmiddel 
gebruikt worden. Voorbeelden van dergelijke boomen zijn: * 
zuurzak, sirikaja, boea nona, advokaat, blimbing, de meeste- 
djamboe-soorten enz. Bestaan er echter meerdere variëtei- 
ten van ééne soort, zooals bij pompelmoes en andere dje- 
roeks, sawo manilla, ramboetan, kapoelasan, enz. dan is- 
men bij vermeerdering door zaad niet zeker de echte varië- 
teit te behouden. Er ontstaat dan dikwijls atavisme, waar- 
door men planten krijgt met minderwaardige vruchten. 
De voorbeelden hiervan hebben we maar voor het grijpen, 
er worden hier gekweekt twee verscheidenheden bijzonder 
lekkere sawo manilla’s, beide met groote vruchten; waarvan 
de eene ongeveer ovaal is en het meeste voorkomt, terwijl 
de andere eenigszins platrond is, niet ongelijk in vorm 
aan een appel, beide vruchten hebben weinig pitten 
Indien men nu deze sawo manilla’s van zaad voortplant, 
krijgt men boomen, waarvan de vruchten zeer klein zijn 
en veel zaden bevatten. Hier bestaat de noodzakelijkheid: 
om de genoemde planten kunstmatig te vermenigvuldigen, 
en geschiedt zulks uitsluitend door middel van tjang- 
koks. Hetzelfde kan van de talrijke verscheidenheden 
van ramboetan, kapoelasan, djeroeks enz. gezegd worden. 
Bij de mangga’s schijnt het anders te zijn, vele mangga- 
kweekers beweren, dat deze vruchtboom uit zaad gekweekt 
constant blijft. Hoewel zulks in werkelijkheid in de meeste- 
gevallen wel zoo zal zijn, kan het niet anders bij eene plant. 
met zulk een groot aantal verscheidenheden of op boven: 
staande regel moeten nog al uitzonderingen voorkomen.… 
Dat men bij voortplanting uit zaad nooit geheel zeker 
is dezelfde verscheidenheid te behouden, daarvan komt in 
Teysmannia 14e jaargang pag. 191 een frappant voorbeeld; 
voor, dat ik volledigheidshalve hier overneem. Op het. 
erf van een vroeger hôtel te Dj, stond een mangga-boom: 
