— 464 — 
wil ik trachten in de volgende bladzijden het belangrijkste 
uit zijn werk in het kort weer te geven. 
In de titel van het werk van HABERLANDT, Zooeven aan” 
gehaald, wordt reeds aangeduid, dat zijn onderzoekingen 
zich voornamelijk uitstrekten over mechanische prikkels. 
Hieronder worden in hoofdzaak die prikkels samengevat, 
waarbij een stoot, wrijving of aanraking daartoe diende: 
Het gevolg van zulk een prikkelwerking kan zijn een 
beweging, of wel kan een mechanische prikkel de aanleiding 
zijn tot een sterker weefselontwikkeling of nieuw ontstaan 
van eenig orgaan of orgaangedeelte (denken wij slechts aan 
het ontstaan van een zwelling, wanneer wij ons tegen iets 
stooten). De eerste soort van mechanische prikkels, welke 
men bewegings-prikkels zoude kunnen noemen en waarvan 
de laatste als morphogenetische worden onderscheiden, 
zullen in hoofdzaak hier beschouwd worden. 
Reeds in den aanvang der vorige eeuw waren enkele 
verschijnselen uit het plantenrijk bekend, welke aan prikkel- 
baarheid der planten werden toegeschreven, al wist men dan 
ook nog niet het verschijnsel zelve te verklaren. De 
vliegenvangers, het kruidje-roer-mij-niet, de meeldraden van 
de berberis waren reeds langen tijd om hun gevoeligheid 
in de botanische wereld bekend. Het winden van ranken 
en klimplanten werd door Huao von Mour reeds als het 
gevolg van een prikkel beschreven. In 1848 verscheen er 
een werk van FecHNER „Nanna, oder ueber das Seelenleben 
der Pflanzen” dat volgens HABERLANDT zoowel van poëtisch 
gevoel als van goede wetenschappelijke onderzoekingsgeest 
het kenmerk droeg. Latere plantenphysiologen en zij, die 
zich met biologische verschijnselen onledig hielden, als 
SACHO, PFEFFER, Cu. DARWIN en vele anderen deden onze ken- 
nis van de bewegingsverschijnselen in groote mate toenemen, 
in den jongsten tijd maken behalve HABERLANDT zelve 
Nor en CzaPeK zich op dit gebied verdienstelijk. 
In de rijke litteratuur en in vele waarnemingen, 
welke op deze wijze geleidelijk bekend werden, is niet 
