eG 
schappijen, dat zelfs bij de laagste menschenrassen voorkomt, 
maar in de dierenwereld slechts in enkele, op zich zelf 
staande gevallen wordt aangetroffen, het talrijkst alweder 
in de insectenorde der Hymenoptera en het hoogst ont- 
wikkeld bij sommige soorten van mieren. Wij kunnen 
hier niet op de samenstelling van die hoog ontwikkelde 
mierenstaten ingaan en willen alleen eraan herinneren, 
hoe vele mieren zelfs geregelde gasten, tot andere insec- 
tenorden behoorend, binnen hunnen grenzen herbergen en 
eenige soorten zich door verwante soorten als slaven laten 
bedienen, na ze eerst behoorlijk krijgsgevangen te hebben 
gemaakt. In zulk een insectenstaat met zijn dikwijls in- 
gewikkelde samenstelling en zijn steeds streng volgehou- 
den arbeidsverdeeling openbaart zich eene hoogte van 
verstandelijke ontwikkeling, die wij niet anders dan met 
bewondering kunnen gadeslaan en waarin veel volgens de 
subjectieve logica der soort „mensch” niet geheel verklaar- 
baar is. Een deel van dit onverklaarbare moet noodza- 
kelijkerwijze onverklaard blijven, wanneer men aanneemt, 
dat ons menschelijk verstand een geheel anderen ontwikke- 
lingsgang heeft doorloopen dan dat der mieren en de afstand 
tusschen de twee doorloopende en uiteenloopende wegen 
zóó groot is geworden, dat men een meer dan gradueel 
verschil tusschen de verstandelijke ontwikkeling der eind- 
punten moet aannemen. En, het moet worden erkend, 
waar tusschen twee menschen, individuen van dezelfde 
soort, hetzelfde ras, denzelfden volkstam, ja, dezelfde familie, 
reeds een zoodanige „incompatibilité de moeurs” kan be- 
staan, dat de gedachtengang van den één een volslagen 
raadsel is voor den ander, daar bestaat wel eenige reden 
voor het aannemen van essentieele verschilpunten tusschen 
het intellect van het hoogste zoogdier en dat van het 
hoogste insect. 
Hiermede wordt dan volstrekt niet gezegd, dat er niet 
vele punten van volkomen overeenkomst zijn. Integendeel, 
juist om die punten van overeenkomst trekken de hoogere 
