SADE 
De hars komt niet dadelijk nadat de wond gemaakt is te 
voorschijn, maar ontstaat langzamerhand, eerst als terpen- 
tijn, dat op den duur verandert in eene harde kristallijne 
massa. Zelfs zeer jonge boomen, zooals Shored’s produ- 
ceren dammar, als de stammetjes of takjes breken of door 
insekten aangeboord worden. Verscheidene van de inland- 
sche of de handelsbenamingen hebben meer betrekking 
op den vorm of de kleur van de dammar dan op de boomen 
waarvan het afkomstig is. Zoo is de Dammar mata koe- 
tjing, katoogen dammar, een doorschijnende, bleek geelach- 
tige hars, die gewoonlijk in kleine stukken in den handel 
voorkomt, van verschillende soorten Hoped's afkomstig. 
Dammar daging, een donkerbruine dikwijls fraai gemar- 
merde hars, komt meestal voor in de holte van boomen. 
Een prachtige van Johore afkomstige helder zeegroene 
hars, werd zooals meer het geval is in den grond gevonden, 
zoodat niet vastgesteld kan worden van welke boom het 
afkomstig was. Bij oxydatie wordt de hars ondoorschijnend, 
geelachtig wit, en zacht. De meeste in den grond ge- 
vonden dammar is slechts aan den buitenkant geoxydeerd, 
dit proces schijnt zeer langzaam te gaan en goede kwaliteit 
gronddammar wordt dikwijls gevonden in streken waar 
het bosch reeds lang verdwenen is. Het grootste gedeelte 
van de dammar wordt uit den grond gegraven op plekken 
waar Shored’s of andere dammar produceerende boomen 
gestaan hebben. Men doet geen moeite om het evenals 
de hout-olie, uit de boomen te tappen. De hars wordt 
plaatselijk gebruikt voor het vervaardigen van toortsen 
en voor vernis, de uitvoer is in de laatste jaren ‘sterk 
verminderd. Dammar mata koetjing en copal afkomstig van 
Celebes, zijn de eenige soorten waarvan in Singapore uitvoer 
bestaat, er is geen vraag naar de minde1 door-schijnende 
soorten. De copal, die voorkomt in groote mooi doorschijnen- 
de gele massa’s, is afkomstig van Shorea sela- nica Bl, niet te 
verwarren met de Afrikaansche en Amerikaansche copal, af= 
komstig van Hymenaea en Trachylobium, beide Leguminozen. 
