En RUNE 
De sagopalm (Metrorylon) behoeft, na eenmaal geplant 
te zijn, geen verder onderhoud en vermeerdert zich snel 
door talrijke uitspruitsels. Het eenige wat hij verlangt, is 
een natte bodem en deze wordt aan de talrijke kleine 
riviertjes genoeg aangetroffen. Zooals men weet bloeit 
de sagopalm, in de Soendalanden kiraj genoemd, aan den 
top van den stam en deze sterft na het rijpen der vruchten 
af. Wanneer nu de bloemstengel zich zal gaan ontwik- 
kelen, is het geschikte tijdstip voor het sagowinnen aan- 
gebroken. De stam wordt omgehouwen, in tweeën ge- 
spleten en het merg er door middel van een uit bamboe 
vervaardigd, op een riembas gelijkend werktuig als grof 
meel uitgeklopt. Dit laatste wordt nu in een sagoblad- 
scheede gedaan, welker eene einde door een zeef, vervaar- 
digd van de vezels van een klapperboom, afgesloten is, en 
met water goed gewreven en omgeroerd. De vezels worden 
door de zeef teruggehouden, terwijl het fijne meel door het 
water meegevoerd wordt in een reeds uitgeholden sagostam, 
waar het meel bezinkt en het water over de randen weg- 
vloeit. Daarna wordt het meel gedroogd en op verschillende 
wijzen toebereid. Het bewerken van een stam neemt 
ongeveer vier dagen in beslag en levert voedsel voor een 
gezin voor eenige maanden op. Ambon brengt niet genoeg 
sago op om in de behoeften te voorzien; het ontbrekende 
wordt van Ceram aangevoerd. Men onderscheidt in hoofd- 
zaak vier soorten of variëteiten van sago nl. sagoe toeni, 
welke de beste is, s. molat, zonder dorens, s. bedoeri en 
s. makanaroe. 
De sagueer of segiroe wordt opgeleverd door den areng 
(Arenga saccharifera Labb.), op Ambon pohon segiroe of ge- 
moetoe genoemd. Het tappen der jonge bloemstengels, 
tifar of tijferen, geschiedt op dezelfde wijze als op Java 
voor de suikerbereiding. Het sap wordt opgevangen in 
voorwerpen waarin, om te spoedig gisten tegen te gaan, 
stukjes wortel van pohon obat segiroe gelegd worden. De 
beste is obat segiroe lemon (Garcinia picrorhiza Miq.), welke 
