Deen 
Aan den anderen kant moet men echter in het oog houden, dat 
hetzelfde verschijnsel ook plaats heeft bij bladeren van overigens ge- 
zonde koffieplanten, wanneer deze ten gevolge van ouderdom geel 
worden en afsterven. Ik heb talrijke zoodanige bladeren, die reeds 
bij zachte aanraking afvielen, onderzocht en bij allen geelgekleurd 
celsap in de epidermiscellen van de bovenzijde van het blad 
gevonden. 
Aangaande de methode van onderzoek wil ik hier nog opmerken, dat 
men de gele kleur van het celsap het best kan waarnemen, wanneer men sneden, 
die parallel met de oppervlakte van het blad genomen zijn, onderzoekt en wel niet 
in water, maar in vrij geconcentreerde, b. v. 20 pCt. suikeroplossing. In deze 
heeft een in de botanische wetenschap onder den naam „plasmolyse’’ bekend proces 
plaats, waarbij het celsap, omgeven van het plasmalichaam van den celwand 
loslaat en eene meer of minder volkomen bolvormige gedaante verkrijgt, zooals dit 
op figuur 4 iets geschematiseerd voorgesteld is. Vooral is het plasmalichaam, dat 
het celsap omsluit en in werkelijkheid slechts een zeer fijn huidje vormt, voor de- 
grootere duidelijkheid opzettelijk te dik geteekend. 
Voor ons is nu vooral van belang, dat in de geplas- 
molyseerde cellen, zoolang als deze niet zijn afgestorven, in 
de door het plasmalichaam omsloten ruimte alle in het 
celsap aanwezige stoffen terugbliĳven, dus ook de gele 
kleurstof, terwijl zich buiten het plasmalichaam de door 
den celwand ingedrongen suikeroplossing bevindt. Daar 
nu deze kleurloos is, valt eene eventueel aanwe- 
Fig. 4. Twee geplas- zige gele kleur van het celsap natuurlijk door het 
molyseerde epperhuid- 
cellen van koffieblad 350 
maal vergroot. geplasmolyseerde cellen dezelfde hoeveelheid kleurstof in 
contrast nog meer in het oog. Buitendien wordt in de 
eene kleinere ruimte samengebracht en het celsap moest 
dus in deze eene donkerdere kleur bezitten dan in de niet geplasmolyseerde waarbij 
het celsap de geheele door den celwand omsloten ruimte vulde. 
Buitendien kan men nu echter aan de in suikeroplossing gebrachte sneden, 
wanneer deze van blorokzieke bladeren afkomstig zijn, nog opmerken, dat de 
met bruine korreltjes gevulde opperhuidcellen het verschijnsel der plasmolyse niet 
vertoonen, en dit is daardoor te verklaren, dat deze cellen afgestorven zijn. Het 
is namelijk cen aan de planteufysiologen bekend feit, dat afgestorven cellen 
niet meer kunnen geplasmolyseerd worden. 
Omtrent het ontstaan van het gele celsap in de opperhuidcellen 
wil ik nog aanmerken, dat de stof, waaruit deze kleurstof ontstaat, 
waarschijnlijk in alle, ook gezonde, koffiebladeren aanwezig is. Men 
kan namelijk ook bij deze eene gele kleurstof in de opperhuidcellen 
zien ontstaan, wanneer men parallel met de oppervlakte gevoerde 
sneden van een levend blad in eene alkalisch reageerende, maar 
niet dadelijk doodende, oplossing brengt. Men kan voor dit doel 
