— 589 — 
Het is al meer gezegd, dat de landbouwer of beheerder 
eener cultuur-onderneming in vele gevallen, zelve sommige 
der beste bestrijdingsmiddelen tegen plantenziekten in 
zijn hand heeft, wanneer hij slechts zorgt voor de hygiëne 
der planten aan zijn zorgen toevertrouwd. 
Dat voorlichting op wetenschappelijk onderzoek steunen- 
de, daarbij nuttig kan zijn spreekt van zelve; maar deze 
zal zich dikwerf meer bezighouden met, wat wij zouden 
kunnen noemen, de hygiëne der parasiet. Is beider ge- 
zondheidsleer voldoende bekend en verschillen de meest 
gunstige omstandigheden voor den groei van de cultuur- 
plant en de ontwikkeling der parasiet slechts voldoende, 
dan is ook de beste bestrijdingswijze van zelve aangegeven. 
Aan de wetenschappelijke studie eener plantenziekte 
kan niet alles worden overgelaten, juist de studie der 
meest gunstige omstandigheden voor de cultuur van een 
of andere plant behoort grootendeels bij de praktijk thuis. 
Het is ook daaraan mijns inzienste wijten, dat wanneer 
somtijds van wetenschappelijke zijde een of andere cultuur- 
maatregel wordt voorgesteld bij de bestrijding eener ziekte, 
men dikwerf stemmen hoort uit de praktijk, welke zeggen 
dat zij het reeds lang wisten en zoo deden (maar die hun 
licht liever onder een korenmaat lieten schijnen.) 
Ik wil er hier echter nadrukkelijk op wijzen, dat ik 
niet gaarne den schijn op mij zoude willen laden, alsof 
ik zoude bedoelen, dat zoo eene ziekte in een cultuur- 
gewas optreedt, de schuld hiervan berust bij het toezicht 
op de onderneming. Men is toch dikwerf om verschillende 
redenen gedwongen, de plant onder zulke, van haar gewoon 
voorkomen afwijkende, omstandigheden te cultiveeren, dat 
er tegen wil en dank, praedispositie voor het optreden 
van ziekten in den aanplant in den hand wordt gewerkt. 
Zonder twijfel kan het zijn nut hebben om alle voor- 
komende parasieten eener cultuur-plant te kennen, daar- 
door zal men des te eerder een parasiet, welke pas in eene 
streek zich begint te verbreiden, op het spoor kunnen 
