— 168 - 



De geoogste bladeren worden in een grooten ijzeren pan 

 (koeali) gekookt totdat ze een lichtgele kleur aannemen. Voor 

 een keroentoeng bladeren is noodig 2 a 3 petroleumblik water, 

 soms ook wel iets meer. De gekookte bladeren worden daarna 

 op den, meestal kleiachtigen, harden grond opgehoopt. Ze worden 

 vervolgens bij kleine hoeveelheden gestampt in een kleine lesoeng, 

 welke in den grond midden in de fabriek is ingegraven. De ruw 

 gestampte bladeren worden weer ongeveer een half uur gekookt, zoo 

 nu en dan goed door elkaar geroerd met twee lange bamboe-vorken 

 [pangoeis). Vervolgens worden ze gedaan in een rotan mand, rusten- 

 de op eenige latten, welke op hun beurt weer op een perakoe 

 (schuit of een uitgeholde boomstam) rusten. Deze perakoe is ge- 

 woonlijk 4 M. lang, 90 c.M. breed en 40 c.M. diep. Dikwijls wordt 

 dezelfde mand ook nog vastgehouden door een touw, dat aan 

 een der dwarsbalken, welke door de stijlen van de fabriek 

 worden gestuwd, is bevestigd. Met behulp van een stamper wordt 

 de mand met de gekookte bladeren zooveel mogelijk dichtgestopt 

 om straks geperst te worden. De pers ziet er als volgt uit 



Aan het einde van de perakoe, bovenaan, bevinden zich twee 

 boven elkaar horizontaal gelegen balken. De bovenste balk 

 {penganak) ligt ongeveer 40 c.M. hooger dan de onderste {tja- 

 wang). Ze zijn plm 3 Meter lang en zitten aan den eenen kant 

 vast aan een loodrecht staande paal, de z.g. tiang tjawang-, aan 

 den anderen kant zijn ze geheel vrij. De rotan mand met 

 bladeren wordt nu neergezet op een houten blad {papak) van 

 ongeveer 75 c.M. middellijn en 10 c.M. dik. Aan den rand van 

 dit houten blad bevindt zich een smal geultje, waarlangs het 

 gambirsap vloeit om door een zijwaartsche opening naar beneden 

 in de schuit te stroomen. Het houten blad met den mand die 

 van boven ook toegedekt is met een kleiner eveneens houten 

 blad, wordt n.1. tusschen de beschreven balken gezet. Deze 

 balken worden naar elkaar toegehaald, waaidoor de bladeren 

 worden geperst. Het naar elkaar toehalen van die balken ge- 

 schiedt weer door een dusdanig instrument als de beschreven 

 pers, dat den naam draagt van pengoeit (letterlijk: hefboom), l'e 

 pengoeit maakt met de pers een hoek van 90 graden. De losse 

 uiteinden van de balken worden a. h. w. vastgeknepen door 

 die van het andere werktuig (pengoeit). Meestal gaat men daarbij 



