- 171 - 



einde der 18de eeuw beschreven (König 1779, Smeathman 1781). 

 Door Petch, den bekenden onderzoeker op dit gebied, werden 

 ze „spheres" genoemd. Deze witte bolletjes zijn de vruchtvormen 

 van een bepaalde schimmel, Aegerita Diithiei Berk, en dienen tot 

 voedsel der termieten. De eigenaardige, op badsponzen gelijkende 

 koeken zijn dus door de termieten aangelegde schimmeltuinen. 

 Nu groeien er op die koeken natuurlijk behalve ^q Aegeritanog 

 andere schimmels en bacteriën, die, zoolang alles bewoond is, 

 door de termieten in bedwang worden gehouden, zoodat, wan- 

 neer men de koeken uit het nest haalt, men op de labyrinth- 

 vormige gangen met het bloote oog enkel het schimmelweetsel 

 en de ,, spheres" van Petch ziet. Legt men nu zoo'n koek iets 

 vochtig onder een bekerglas, dan verschrompelen de ,, spheres", 

 en er groeien, dikwijls reeds na één dag, witte strengen van 

 schimmeldraden uit. Na enkele dagen zijn ze uitgegroeid tot soms 

 heel lange, als een hertengewei vertakte, zwarte strengen (Fig. 2). 

 Legt men daarentegen zoo'n koek onder aarde in een bloem- 

 pot, dan groeien er vele kortere, op een hertengewei lijkende 

 lichamen uit. Beide vormen behooren tot dezelfde schimmel, 

 Xylaria, die dus zeer veranderlijk van vorm kan zijn. Dat deze 

 schimmel op de van gekauwde houtdeelen gevormde koeken 

 voorkomt, is te begrijpen, daar vele Xylaria's op dood hout 

 groeien. Ze is alleen een onkruidschimmel en staat in het geheel 

 niet met de ,, spheres" (Aegerita) in verband. Of er één of 

 zooals in de litteratuur beschreven is, meer soorten Xylaria op 

 de schimmelkoeken voorkomen, durf ik niet te beslissen; dit 

 z u, gegeven de veranderlijkheid der schimmel, door reinculturen 

 uitgemaakt moeten worden. Dan zijn er nog andere schimmels, 

 die in de nabijheid van termietennesten of op oude koeken 

 gevonden worden, doch deze zal ik hier buiten beschouwing laten. 

 Vooral na het invallen der regens en in den natten tijd ziet 

 men uit de nog door termieten bewoonde nesten een echte 

 hoedpaddestoel ontstaan, die hier op Java als djamoer rajap {h\R\.), 

 soepa rinjoe (Soend.) en onder nog meer andere namen bekend 

 is (Fig. 3); in veel gevallen wordt ze door de menschen gegeten. 

 Graaft men nu zoo'n nest voorzichtig uit, dan vindt men. dat 

 het onderste deel van den steel van den paddestoel aan een 

 schimmelkoek vastzit. Van talrijke onderzoekers heeft deze pad- 



