— 233 — 



cirkelzaag in vieren gedeeld, het vruchtvleesch wordt er 

 met een beitel uitgenomen, daarna met een soort schaaf 

 van de bruine huid ontdaan en verder gezuiverd met een 

 soort wrijfijzer en de stukken eerst met warm en daarna 

 met koud water afgewasschen. De gezuiverde noten wor- 

 den daarna in daarvoor vervaardigde machines in 

 schijven gesneden of in een andere machine geraspt. In 

 't eerste geval krijgt men schijven (shces), in het tweede 

 grof meel, beide worden in een droogmachine evenals bij 

 de thee gedroogd ; het meel zoodanig gezeefd, dat men drie 

 soorten krijgt en in theekisten met theelood verpakt. In 

 de fabriek zag ik zulks geschieden door een theepakmachine 

 met drukschroef er op. 



Aan de „Statistiek van den Handel, de scheepvaart en de 

 in- en uitvoerrechten in Nederlandsch-Indië over het jaar 

 1898, samengesteld bij het Departement van Financien," 

 ontleen ik de volgende cijfers omtrent den uitvoer van 

 producten van den klapperboom uit Ned-Indië. 



Totale uitvoer van copra in 1898, 33.753.989 kilo, hiervan 

 komen uit Java en Madura 3.288.046 kilo, de gemiddelde 

 waarde berekend /' 0.11 per kilo geeft zulks voor geheel 

 Ned-Indië / 3.712.939, waarvan voor Java en Madura 

 / 361.685. Voor klapperolie vind ik de volgende cijfers: 

 totaal uitgevoerd 15.80893 liter, waarvan van Java en 

 Madura 23.378 a f O.SO per hter geeft dat 474.268 in het 

 geheel. Hieronder is begrepen 7.013 voor Java en Madura. 

 Uit de volgende staat zoude men moeten opmaken, dat 

 de handel in genoemde zaken hier niet vooruit gaat. 

 Uitvoer 

 1893/94 1894/95 4895/96 1896/97 1897/98 

 Copra, kilo 44.722007 48.722061 50.532566 39.365742 25.961852 

 Olie liter 2.627327 2.728313 2.186305 1.948599 1.662738 

 Verdere details omtrent den uitvoer uit de verschil- 

 lende deelen van den Archipel leeren ons, dat van Atjeh naar 

 Penang 761548 kilo copra en 1080 liter olie uitgevoerd wer- 

 den en van Sumatra's Westkust 8.191049 kilo copra naar 



Teysm. XI. 16 



