— 289 — 



de tempe der Javanen. Daartoe worden de stukken gegempa 

 afgebrokkeld en fijngemaakt, vervolgens in water geweekt, 

 om de overblijfselen van olie af te scheiden. Na droging 

 wordt dit meel gestoomd en in vierkante vormen afge- 

 drukt tot een laag van 2 a 3 cM. dikte. Vervolgens wordt 

 de bovenvlakte met wat gist of schimmel van te voren 

 bereide ontjom bestrooid; elke plag het onderste boven 

 gekeerd en twee of drie dagen binnenshuis op horden gezet, 

 liefst waar geen of zeer getemperd licht kan toetreden, 

 om ze te laten beschimmelen. Den derden of vierden dag 

 zijn de plaggen met een dikken schimmellaag bedekt en 

 geschikt voor verkoop. 



Wat de ontjombereiders van het residu aanwenden tot 

 vervalsching of vermenging van hun product, is in ver- 

 houding tot de gansche hoeveelheid hampas al zeer gering. 

 Verreweg het grootste deel blijft onbenut liggen en kan 

 zooals dit plaats heeft, niet strekken tot bevordering van 

 een gezonde atmosfeer. Toch zou die afval bij een ratio- 

 neele behandeling als meststof zijn aan te wenden. Onze 

 navraag, of dat residu niet een geschikt voeder kon we- 

 zen voor pluimvee of voor visch^ — wat vooral voor de 

 Preanger niet verwerpelijk is te achten, omdat de bevol- 

 king hier veel visch teelt in de vijvers, zoowel in als 

 buiten hare kampoengs — werd ontkennend beantwoord, 

 met de verzekering, dat deze hampas, althons voor het 

 watervolk, bedwelmende eigenschappen (matok meuren) 

 bezit. 



Enkele Chineesche molenaars echter zamelen dat residu 

 op. Zij spreiden het heel dun over het erf van hun mo- 

 lenemplacement uit, om in de zon te drogen en bezigen 

 het later als brandstof voor het stoken van de aan de 

 inrichting verbonden droogovens. 



Aan deze molens nu geschiedt de verwerking van cas- 

 save tot meel, hoezeer nog vrij primitief, toch machinaal 

 en met water als drijfkracht. Dit water wordt langs eene 

 leiding gevoerd naar een van schoepen voorzien waterwiel, 



Teysm. XI. 20 



