— 541 — 

 h. het gewicht van dea waterdamp pd. cub. M, 



Werden tot hiertoe de verschillende begrippen wat nader bespro- 

 ken, en werd vervolgens nagegaan, hoe men die grootheden bepaalt, 

 thans rest mij nog aan te toonen 



Welk nut de waarneming, bepaling. — en kennis van genoemde mete- 

 orologische factoren hebben in het bijzonder voor de 

 tabaksplanters van Deli. 



Splitsen wij daartoe het bedrijf van don planter in • kuituur, 

 droging en fermentatie. 



A. Kultuur. — Dat de waterverzorging bij de kuituur van de tabak 

 een allerbelangrijkste factor is, dat, om zoo te zeggen, de geheele 

 kultuur met de al of niet juiste waterverzorging staat of valt, dat 

 is voor iederen planter zoo helJer als glas. Uit die overtuiging 

 is ook de behoefte ontstaan de waterverzorging te controleeren; en 

 dat doet de planter dan ook, doch — slechts ten deele. Wat n.1. 

 den ivatertoevoer betreft, doet de planter in Deli geregeld regen- 

 waarnemingen; omtrent den dauw, die toch ook den planter min 

 of meer ten goede komt, worden evenwel in het geheel geen aan- 

 teekeningen gehouden. Wat daarentegen het waterverlies door ver- 

 damping betreft, daaromtrent bestaat tot heden nagenoeg volslagen 

 onbekendheid met den feitelijken toestand. Het ligt niet op mijnen 

 weg, om mij op dit gebied in bijzonderheden te begeven, doch ik 

 kan niet nalaten het groote belang, wat de keunis der bovenge- 

 noemde meteorologische factoren m.i. ook voor de kultuur moet 

 hebben, even aan te stippen. Het spreekt van zelf, dat ik niet 

 voorspellen kan, en mag, dat men, om zjo te zeggen, op dit onont- 

 gonnen gebied goud zal vinden! Doch de mogelijkheid is niet 

 uitgesloten, en het onderzoek mag dus m.i. niet uitblijven. 



B. Droging. Bij het drogen der tabak heeft de planter altijd 

 min of meer rekening gehouden met de relatieve vochtigheid der 

 lucht, doch — hij houde mij deze uitspraak ten goede — op zeer on- 

 volmaakte, en subjectieve wijze. Als den planters algemeen bekend, 

 mag worden verondersteld, 1° dat het voor de tabak van het grootste 

 gewicht is hoè het droogproces verloopt, en 2o dat het verloop 

 van het droogproces van niets zuó lanig afhankelijk is, als van de 



