— 270 — 



gen de gelijk bemeste veldjes 8 en 20, 7 en 19 bij elkaar, blz. 74 

 geeft een proef zonder parallelveldjes te zien). 



Het wil me voorkomen, dat het maken van verschil tusschen 

 den aanleg van de proefstations en de wijze, waarop de proeven 

 voor de planters en inlanders genomen worden, onjuist is. Het 

 doel toch van beide is gelijk. Men wenscht zoo spoedig moge- 

 lijk en met de noodige zekerheid een antwoord op een bepaalde 

 vraag te ontvangen. Is dit mogelijk met 2 parallelveldjes, dan 

 is het zeker overbodige weelde, er bij de proefstations 4 te 

 gebruiken; is het echter eerst met 4 mogelijk, dan zijn de 

 proeven met 2 of zonder parallelveldjes van geen of geringe 

 waarde en ontbreekt voor hen de noodige zekerheid om den 

 planter te leeren, welke bemesting voor zijn onderneming noo- 

 dig is. Voor wien toch is er meer zekerheid noodig dat een 

 bepaalde bemesting de cultuur ten goede komt, voor het 

 proefstation of voor den planter? Moeten niet beide dezelfde 

 zekerheid hebben? 



Zou het zelfs niet voor den planter nog meer dan voor het 

 proefstation noodzakelijk zijn, dat hij volkomen zeker is van 

 het eiïect van de bemesting? Het proefstation zal de be- 

 mesting niet in het groot toepassen, de planter wel en dus 

 zal, als de proef niet juist is aangelegd, als het resultaat niet 

 betrouwbaar is, de planter de dupe worden. En nu heeft de 

 proef wel is waar een 4-tal jaren op hetzelfde veld plaats, maar 

 dat neemt niet weg dat, wanneer de cultuur sterk uitputtend 

 is, veel van den grond vergt, het zeer goed kan voorkomen, 

 dat het slechtste gedeelte steeds doorgaat minder op te brengen 

 dan het oorspronkelijk betere. Grondverschillen kunnen door 

 meerjarige beplanting en bemesting niet met zekerheid geëli- 

 mineerd worden. 



In de derde Mededeeling van het Agricultuur-Chemisch La- 

 boratorium vindt men op blz. 16 en volgende een proef, waar- 

 van op blz. 18 en blz. 26 van de 7e Mededeeling het vervolg 

 is te vinden, die dit voldoende duidelijk kan laten zien. 



Laten we de eerste rij veldjes beschouwen, dus aannemen, 

 dat de proef alleen uit de vakken 1 tot 7 bestond, overeen- 

 komende met een aanleg zonder parallelveldjes. Bij de katjang 

 heeft veldje 1, onbemest, het meeste opgebracht van de veld- 



