— 326 — 



kan het op verschillende wijzen de smetstof om zich heen 

 verspreiden. De verschillende uitwerpselen en afscheidings- 

 producten kunnen de smetstof bevatten. De smetstof der 

 hondsdolheid b. v. bevindt zich in het speeksel der zieke die- 

 ren, tuberkelbacillen worden uitgescheiden met den mest, met 

 opgehoest slijm, met scheede-uitvloeiingen of met de melk al 

 naar gelang van de organen die aangetast zijn. Ook van al 

 deze bijzonderheden moet bij de bestrijding nota worden ge- 

 nomen. Voorts moeten we denken aan het feit. dat ziekte- 

 stoffen door „tusschenpersonen" kunnen worden overgebracht. 

 Het verdient derhalve aanbeveling, ook deze bemiddelaars te 

 kennen. We vinden ze onder de meest verschillende dier- 

 klassen. In de eerste plaats de mensch in zijn voortdurenden 

 omgang met het vee, maar ook onze gevederde vrienden, de 

 vogels, spelen hier vaak een rol. Let bv. maar eens op 

 de levenswijze van een djalak; deze vogel houdt zich 

 gaarne op bij het vee in de wei, en het is wel als vast- 

 staand aan te nemen, dat hij meermalen fungeert als over- 

 brenger van het mond- en klauwzeer. Voorts kippen, gan- 

 zen en eenden, die overal in vuil en afval loopen te pikken 

 en te scharrelen. Ook insecten spelen een groote rol als over- 

 brengers; vliegen, vlooien, teeken en luizen, zij allen kunnen 

 als zoodanig dienst doen. Behalve deze levende overbrengers 

 zijn er nog de doode voorwerpen, stalgereedschap, achteloos 

 weggeworpen vuil en afval, hooi, stroo, huiden van gestorven 

 dieren, kortom allerlei zaken, die met vee in aanraking 

 zijn geweest, die dikwijls besmetting overbrengen. Tenslotte 

 moeten we in het oog houden, dat schijnbaar gezonde dieren 

 of dieren, die als reeds hersteld beschouwd worden, dikwijls 

 smetstof bij zich dragen of nog dragen en zoo, zonder dat men 

 er erg in heeft, hun omgeving kunnen besmetten (typhus bij 

 den mensch, surra bij karbouwen en runderen). 



Er zijn pathogene bacteriën, die overal voorkomen, in den 

 bodem, in mest en water, en deze kunnen zonder dat er zieke 

 dieren in de buurt behoeven te zijn geweest gezonde aantas- 

 ten. Een daarvan is bv. de bacil van de klem, een bacterie, 

 die hier in Indië heel veel in den bodera voorkomt. Eigenlijk 

 is het de spoor, die we in den bodera aantreffen en die, 



