— 557 — 



controle-veldjes gebruikt, zeker omdat het voor hen minder 

 Eoodig is, dat deugdelijk wordt nagegaan, of de bemesting 

 winst afwerpt of niet) is al zeer zonderling en bewijst dui- 

 delijk, dat Dr. W. zich nooit de moeite heeft gegeven om de 

 op dit gebied aanwezige literatuur grondig te bestudeeren. 

 Of was het hem wellicht te zwaar, waar hij ook zooveel 

 moeite gehad heeft (blz. 469) om de enkele Mededelingen van 

 het Agricultuur-chemisch Laboratorium door te werken? 



En terwijl iedere landbouwkundige op Java weet, dat bemes- 

 tingsproeven zonder parallelveldjes op zich zelf geen waarde 

 hebben en steeds het aantal parallelveldjes bij de proeven ver- 

 groot wordt, schrijft Dr. W. op bldz. 473: „men toone aan, 

 waarom deze proeven niet goed zouden zijn." 



Nu, moeilijk is het niet en ik wil hierop met genoegen wat 

 dieper ingaan, niet echter om Dr. W. te overtuigen, want 

 dat schijnt me vrijwel onmogelijk, daar hij na gedurende 3 

 jaren proeven genomen te hebben en steeds bemerkt te heb- 

 ben, dat anderen een groot aantal parallelveldjes gebruikten, 

 zelf nog niet tot het inzicht is gekomen, dat zijn methode 

 onbruikbaar is. 



Bovendien zou dit weinig zin meer hebben, daar Dr. W. geen 

 bemoeienis meer met het Landbouwbureau heeft en zijn opvol- 

 ger Dr. Jacob geheel andere, meer moderne inzichten huldigt. 



Dat Dr. W. de noodzakelijkheid van parallelveldjes niet 

 inziet, kan nog blijken uit zijn opmerking op blz. 466, dat 

 hij alleen om Buitenzorg gunstig te stemmen eerst in 1914 

 begonnen is met bij de proeven van de inlanders 1 controle- 

 perceel te gebruiken. 



Het schijnt me echter van voldoende belang om bij deze 

 algemeen bekende questie iets langer stil te staan. Waar 

 toch uit de mededeelingen van Dr. W. blijkt, dat er steeds 

 planters zijn, die vertrouwen in proeven zonder of met te 

 weinig parallelveldjes hebben, wil ik voor hen het waarde- 

 looze van zulke proeven aantoonen, opdat zij mogen inzien, 

 dat de schijnresultaten hen op den verkeerden weg heb- 

 ben gebracht. 



Het beste is, dit uit proeven aantetoonen ; alle proeven, 

 welke geheel werden medegedeeld, zijn daarvoor geschikt. Ik 



