— 569 — 



Telt men de laagste waarden, bij de raais-proeven op de 

 parellelveldjes verkregen, op, dan vindt men 106.47 KGr. en 

 voor de hoogste 141.15 KGr. Bij de cassaveproef zijn deze 

 waarden 254.5 KGr. en 364.5 KGr. Bij de katjang-waspada-proef 

 vindt men 4403 gr. en 10040 gr. terwijl de sojaproef als som- 

 men der uitersten geeft 450 en 1820 gr. 



Voor deze laatste 2 proeven zijn de uitersten zeer ver van 

 elkander verwijderd, hetgeen echter zeker voor een grootdeel 

 moet toegeschreven worden aan het gebrek aan knolletjes- 

 bacteriën, daar het de eerste maal was, dat deze planten na 

 meer dan 10 jaren hier weder geplant werden. 



De grondverschillen komen dus te voorschijn uit de raais- 

 proeven en de cassaveproef. 



Berekent men de verhouding van de gegeven getallen, dan 

 vindt men 100: 132 en 100: 143, gemiddeld 100: 137. 



Berekenen we nu op dezelfde wijze de sommen van de uiter- 

 sten voor de beide proeven, door Dr. W. onder leiding van 

 KoBus genomen (zie blz. 558), dan vindt men bij de eerste proef 

 als verhouding van de sommen der uitersten 100: 141 en 

 bij de tweede proef 100; 123, gemiddeld 100: 132. 



Men ziet dus, dat het verschil niet van beteekenis is en 

 de proeftuin met zijn grondverschillen in het geheel geen 

 uitzondering is, maar veeleer regel. 



Juist deze resultaten van den proeftuin hadden Dr. W. de 

 overtuiging moeten schenken, dat zijn proeven zonder, en 

 met te weinig parallelveldjes op zich zelf geen waarde hebben. 



Verder moge als voorbeeld van de oppervlakkige wijze, 

 waarop Dr. W. advies geeft, nog besproken worden, hetgeen 

 hij op blz. 470 van Madoera meldt. De bevolking daar ge- 

 bruikt sinds jaren voor haar tabak zeer belangrijke hoeveelhe- 

 den zwavelzure ammonia, die grootendeels, zoo niet geheel, 

 door diefstal van de suikerfabrieken van Java verkregen 

 worden. 



Nu schijnt men dit jaar bemerkt te hebben, dat de tabak 

 niet lang kon bewaard worden en dit wordt op rekening van 

 de bemesting geschreven. Het bewijs hiervoor is in het ge- 

 heel niet geleverd. De controleur, onbekend met het be- 

 staan van een Departement van Landbouw, gaat zijn licht 



