— 681 - 



Het vierde hoofdstuk behandelt de administratieve inrich- 

 ting en V7erkwijze van rubbercultuurondernemingen, terwijl 

 het laatste hoofdstuk onder den titel , maatschappelijke hulp- 

 middelen" de plantersorganisaties, wetenschappelijke inrich- 

 tingen en landbouwonderwijs samenvat. 



Tenslotte nog een woord over de uitvoering. De firma 

 Vorkink heeft geen moeite te veel geacht om het boek een 

 artistiek uiterlijk te geven; de talrijke foto's, welke een vol- 

 ledig beeld geven van de rubbercultuur en bereiding, verdie- 

 nen in dit opzicht een afzonderlijke vermelding. De kaart 

 van Java, welke geheel beantwoordt aan hetgeen wij op dit 

 gebied van den Topografischen Dienst gewend zijn, werd 

 in den aanvang reeds genoemd. 



Alles samengenomen, verdient de uitgever een ruim debiet 

 van dit werk en het is te hopen, dat ook de Engeische editie 

 zijn weg moge vinden. 



III. Plantage-Hygiene. 



De groote Europeesche oorlog doet ons telkens weer hui- 

 veren bij het lezen van de ontzettende menschenofFers, welke 

 deze krijg eischt. 



Weet ge, dat onze tropische landbouw jaar in jaar uit 

 dergelijke offers vraagt? 



Ik schrijf eenige alinea's af uit het artikel van Dr. 



SCHÜFFNER : 



„Van het werkvolk der Senembah Mij. stierven er in de 

 „jaren 1897 — 1904 gemiddeld jaarlijks aan typhus 30, aan 

 „cholera 29, en aan dysenterie zelfs 181 per 10000 arbeiders. 

 „Er waren jaren, waarin deze cijfers voor typhus zelfs tot 

 „40, voor cholera tot 130, en voor dysenterie tot 265 klom- 

 „men. Aan deze drie ziekten gingen dus reeds meer dan 

 „4% der koelies te gronde, d.w.z. vier maal zooveel als 

 „onder normale omstandigheden aan alle andere ziekten samen 

 „in een jaar overleden. Als men dan hoort, dat er tot op 

 „den huldigen dag nog ondernemingen gevonden worden, 

 „waar de sterfte aan genoemde ziekten tot de schier onge- 

 ,looflijke hoogte van 30% oploopt, dan voelt men wat zij 

 „voor de cultures beteekenen. 



Teysmannia, 1915. 46 



