— 752 — 



die zelf proeven mochten willen nemen of daartoe willen 

 aanmoedigen, volgt dan een uitvoerige uiteenzetting van de 

 wijze, waarop men in het Tjirebonsche te werk is gegaan, 

 en ten slotte een opsomming van de waargenomen voor- en 

 nadeelen, waaruit de lezer zelf, na al het voorafgegane, 

 kan nagaan, in hoeverre de nadeelen tegen de voordeelen 

 opwegen. 



In de Meded. betreffende cultuur en verwerking van kë- 

 dëlé in de afd. Sidoardjo, waarvan de schrijver niet genoemd 

 wordt, vindt men eenige korte gegevens omtrent de cultuur 

 der plant en verder een bespreking van de bereiding van 

 ketjap, tahoe en tempé — voor alle drie levert, naar 

 men weet, de këdëlé de grondstof—, zooals die in het Sido- 

 ardjosche plaats heeft. 



De mededeelingen omtrent de vrij ingewikkelde ketjap- 

 bereiding — waaraan niet overal dezelfde ingrediënten te pas 

 komen — zijn wat kort. De bereiding van tempé is de ge- 

 bruikelijke. Uitvoerig, en door afbeeldingen toegelicht, wordt 

 de vervaardiging van tahoe, door Javanen, beschreven. 

 Wij merken op, dat de stremming van de legumine hier 

 door azijnzuur bewerkt wordt, niet door gips (O a t o e tahoe), 

 als elders wel het geval is, waar de bereiding in handen van 

 Chineezen is. 



Het slotartikel, van den Heer Gütteling, vormt het eerste 

 gedeelte van een populaire beschouwing over oorsprong en 

 ontwikkeling van den landbouw op Java. De meest primi- 

 tieve cultuurwijze, de ladangbouw, wordt beschreven en de 

 invloed wordt geschetst, dien de Hindoes op leven en ge- 

 woonten van de bewoners van Java hebben uitgeoefend. 

 Of zij inderdaad den sawahbouw hier ingevoerd hebben of 

 niet, wordt in het midden gelaten; in ieder geval hebben 

 zij de uitbreiding er van krachtig bevorderd. De schaduw- 

 zijden van het Hindoebestuur worden in het licht gesteld 

 en verder de verbreiding van den Islam besproken, die het 

 Hindoeisme verdrong, hoewel de stempel, dien de Hindoes 

 op het volksleven gedrukt hadden in hoofdzaak bleef bestaan. 

 De komst van Portugeezen, Spanjaarden, Hollanders en En- 

 gelschen, de oprichting, het stelsel en de ondergang der O. I. 



