— 226 - 



bijv. een indrogende appel of mangga ook doet. Evenals de 

 gladde huid van die vruchten hierbij rimpelig wordt, zoo is 

 ook de aarde rimpelig geworden, en de rimpels, wel dat zijn 

 de bergruggen. 



Een heel aardige verklaring zoo op 't eerste gezicht, maar 

 — zoödra laat men nu niet zijn gedachten gaan over de twee- 

 de zooeven gestelde vraag, of men geraakt in moeilijkheden. 

 Want — als 't velletje te wijd wordt, en men prikt er een 

 gat iu, dan moet er een zuiging naar binnen toe waar te 

 nemen zijn. Bij de aarde nemen we echter precies 't omge- 

 keerde waar: er is groote spanning van binnen naar buiten! 

 Dat klopt dus niet. Dan maar een andere verklaring zoeken. 

 Gelukkig is die, nog geen iwee jaar geleden, gevonden. 



De meeste stoffen nemen bij hun smeltpunt in vloeibaren 

 toestand een grooter volumen in dan in vasten toestand. Wa- 

 ter en ijs maken een uitzondering, tengevolge waarvan bij 

 strenge vorst menige karaf en lampetkan stukspringt. Ge- 

 smolten gesteente neemt ook een grooter volumen in dan 

 vast; maar — en nu komt het resultaat van bewonderenswaar- 

 dige proeven! — als men gesteente (men denke bijv. aan 

 zwarte kalisteenen van ande.^iet of basalt) in een omgeving, 

 waar een druk van een honderd atmosferen heerscht, tot smel- 

 ting brengt, dan blijkt, dat de uitzetting bij 't smelten niet 

 meer zoo groot is als wanneer men de sraelting gewoon aan 

 de lucht, dus bij één atmosfeer, laat plaats hebben. Dit is zeer 

 verklaarbaar en begrijpelijk, omdat vaste lichamen minder 

 samendrukbaar zijn dan vloeibare, gelijk vloeibare weer 

 op hun beurt veel minder dan gasvormige. Verhoogt men 

 nu den druk tot zoowat 300 atmosfeeren, en gaat men daarbij 

 het volumen na van een zekere hoeveelheid gesteente in 

 vasten eu in vloeibaren toestand, dan blijkt het vaste ge- 

 steente te zijn ineen gedrukt, maar het vloeibare zooveel 

 mter, dat het een kleiner volumen inneemt dan het corres- 

 pondeerende vaste. We hebben dus het geval water — ijs 

 gekregen; het verschijnsel van uitzetting bij smelting, in- 

 krimping bij stolling, is omgeslagen I Wat beteekent dit nu 

 voor onze aarde ? Wel, dat, wanneer op een diepte, waar 

 drukkiugen heerschen van meer dan 800 atmosfeeren, (dus 



