— 317 — 



zich er over, hoe het mogelijk was, dat hij in den korten tijd, 

 behalve zijn drukke dagelijksche bezigheden, zooveel heeft 

 kunnen tot stand brengen. Hij werkte dan ook dag en nacht, 

 zichzelf bijna geen rust gunnend; hij wilde aan Heeren Ze- 

 ventienen laten zien, wat hij kon. Terwijl hij overdag ge- 

 neeskundige practijk uitoefende, hetzij in de stad, hetzij in 

 het ziekenhuis, en nog tijd vond om in de bosschen rondom 

 Batavia te gaan botaniseeren, gebruikte hij zijn avonden en 

 groote gedeelten van zijn nachten, om zijn aanteekeningen 

 uit te werken". 



Dat is, met eenige variatie, min of meer het beeld van 

 vele der natuurvorschers van voorheen: de natuurstudiewas 

 bijzaak in hun leven, liefhebberij, zij het ook een zeer ern- 

 stige liefhebberij. Ook van Reede tot Drakestein en Rum- 

 pHius waren niet in dienst van de O. I. Compagnie om zich 

 aan natuuronderzoek te wijden, al werd hun meer de gele- 

 genheid daartoe gelaten dan aan Bontius, ja zelfs aan den 

 laatsten speciaal personeel voor zijn natuurwetenschappe- 

 lijken arbeid toegevoegd. 



Zes en dertig bladzijden worden gewijd aan Rumphius, den 

 „blinden ziener van Ambon", en zijnen arbeid. Met, liefde 

 en niet zonder warmte wordt zijn leven geschetst; bij den 

 inhoud zijner werken: het Amboinsch Kruidboek, de Am- 

 boinsche Rariteitkamer en het Amboinsch Dierboek, wordt 

 uitvoerig stilgestaan. 



De achttiende eeuw (1702 — 1816) wordt in een twintig- 

 tal bladzijden in één hoofdstuk samengevat. Het droevige 

 beeld dier eeuw wordt door den schrijver aldus geteekend: 

 „Scherp is de tegenstelling tusschen het Indisch natuur- 

 onderzoek in de gouden eeuw en in het volgend tijdvak, dat 

 een aanvang neemt na Rumphius' dood (1702) en zich meet 

 dan honderd jaren lang voortzet tot de teruggave van onze 

 koloniën door de Engelschen (1816): de gouden eeuw getui- 

 gend van opgewekt leven, van doelbewuste natuurstudie, 

 zij het dan ook slechts door weinige personen, met als schit- 

 terende resultaten de grootsche werken van een Van Reede 

 en een Rumpiijus; haar opvolgster getuigend van één droe- 

 vig lijden: een enkele, die zijn krachten goven wil, wordt 



