— 36é — 



den bergen, ze roepen u toe: wacht niet het resultaat van 

 proefnemingen af, tijd is geld, denk aan de extra winsten, 

 die zaadverkoop u kan opleveren, als gij onder de eersten 

 behoort. Volgt een onderneming op groote schaal hun raad 

 op, dan kan het resultaat schitterend, doch evengoed diep 

 treurig zijn. Wij hebben echter gezien, dat men reeds in 

 andere gewesten met de cultuur begonnen is, dat men een 

 paar jaar kan wachten, voor men de jonge plantjes in den vollen 

 grond overbrengt, terwijl koffie als tusschencaltuur gedreven 

 kan worden, daar het plantverband groot, n.1. 10 op 10 meter 

 is. Hierdoor wordt het risico aanzienlijk verminderd, zoodat 

 een proef te nemen is. Hoewel in het land van oorsprong 

 de oliepalm nog tot op 1000 meter in het wild voorkomt, 

 is op groote hoogte de productie gering, zoodat voor de 

 cultuur in de eerste plaats de lagere landen in aanmerking 

 komen. 



We willen evenwel dit glibberige terrein verlaten en even 

 de op Java aanwezige soort nader beschouwen. Volgens 

 Van Rombukgh is de oliepalm in 1848 uit Afrika te Buitenzorg 

 ingevoerd en zijn van 1854 af zaden over den geheelen Archi- 

 pel verspreid, zoodat waarschijnlijk wel al de boomen in 

 onze koloniën tot één en dezelfde soort behooren. Het was ^ 

 mij uiet mogelijk, uit de literatuur te weten te komen, waarin 

 deze boom, wat betreft habitus, stam, blad of bloem van de 

 Lisombé zou verschillen, trouwens ook in Afrika zou het 

 karakteristieke van deze variëteit zich eerst in de vruchten 

 uiten. 



Aan den vorm van de vrucht mag men geen waarde hech- 

 ten; van denzelfden boom kreeg ik wel eens een tros, waar- 

 van alle vruchten langwerpig, wel twee maal zoo lang als breed, 

 waren, dan weer een, waarvan de lengte en breedte-afme- 

 tingen der vruchten practisch gelijk waren. Hoe afwijkend 

 echter de gedaante van de vruchten mocht zijn, de verschil- 

 len in dikte van vrachtvleesch en schaal waren nooit groot 

 en die van laatstgenoemde varieerde, zooals ik reeds mede- 

 deelde, tusschen 2 en 3 m.M. Nu zou bij de Lisombé de dikte 

 van de harde schaal niet meer dan ^-1| m.M. halen, doch veel 

 wijst er op, dat deze eigenschap geenszins standvastig is, doch 



