— 383 — 



Degenen, die zich hier op Java met de bestudering van het 

 gramang-vraagstuk of het mieren-vraagstuk in verband met 

 schildluizen der koffie- en cacaokultuur hebben bezig gehouden, 

 of altans daarover geschreven hebben, zijn: Neumann (1899), 



PaNDAN (1899), ZiMMERMANN 1901), ROEPKE, VAN DER GoOT On 



ik zelf. Ik zal achtereenvolgens nagaan, hetgeen door deze 

 schrijvers beweerd is en in hoeverre zij hun beweringen aan 

 waarnemingen getoetst hebben. 



Neumann (V, p. 518) kwam, na verschillende waarnemingen 

 en proeven, waarbij hij koffieplanten, welke door groene luis 

 {Lecanmm viride) waren aangetast, door middel van lijmbanden 

 voor mierenbezoek had gevrijwaard, tot de konklusie, dat de 

 mieren geen kwaad doen. 



Pandan, die dezelfde proeven herhaald heeft, vatte zijn kon- 

 klusie in het volgende samen: „Toch meen ik, dat uit mijne waar- 

 nemingen blijkt, dat de mier wel onze grootste vijand is, in 

 de luizenkwestie tenminste (VI, p. 694)", want Pandan zag de 

 groene luizen van zijn koffieplanten verdwijnen, nadat het mie- 

 renbezoek was uitgesloten. Tussen haakjes voegde hij hieraan 

 toe: „dat de boompjes (waarmee de proeven gedaan werden) 

 na enkele weken dood gingen, doet niets terzake". Juist dit 

 laatste feit is naar mijn mening van het grootste gewicht en 

 doet de veronderstelling van Pandan, als zouden de groene luizen 

 tengevolge van het uitsluiten van mierenbezoek verdwenen 

 zijn, volkomen te niet. Het is immers een bekend verschijnsel, 

 dat, zodra een plantendeel afsterft, de zich daarop bevindende 

 luizen zich verwijderen, als gevolg van de zowel physiese als 

 chemiese veranderingen, die in de sappen van dat afstervende 

 plantendeel optreden. 



Een transport der luizen door mieren heeft Pandan 

 echter nooit waargenomen. Tot dezelfde konklusie kwam ook 



ZiMMERMANN (X, p. 14). 



Jammer genoeg blijkt niet uit de geschriften van Neumann, 

 Pandan en Zimmermann, welke mieren door hen bedoeld zijn. 

 De door hen waargenomen verschijnselen' mogen we niet 

 zonder meer generaliseren, want niet alle mieren hebbeu 

 dezelfde gewoonten. Feitelik zijn dus hun waarnemingen voor 

 onze verdere beschouwingen onbruikbaar, hoewel het zeer 



