— 466 — 



perceelen wordt daardoor klein. De resultaten zijn nog niet 

 heel nauwkeurig, maar toch voldoende om de verdere richting 

 aan te wijzen. 



Bij culturen ten slotte, waar men al jaren lang de beraes- 

 tingskwesties onderzoekt, zooals bij het suikerriet, is men 

 over het hoe en wat al een heel eind georiënteerd, en kan 

 zijn aandacht op enkele punten concentreeren. Het pleit 

 ongetwijfeld voor de energie van de suikerproefstations, dat 

 men bij de honderden veldproeven, die jaarlijks genomen 

 worden, zich met niet minder dan 10 parallel-perceelen 

 tevreden stelt, en dat het Pasoeroeansche Proefstation zelfs 

 een uitbreiding tot 12 herhalingen aanbeveelt i). En tevens 

 bewijst dit, van hoe groot belang bemesting enz. is voor de 

 suikercultuur, en hoe nauwgezet men zich daarbij rekenschap 

 geeft van de rentabiliteit van alles, wat de cultuur betreft. 



Dat de suikerplanters, die daarmee al jaren bezig zijn, 

 overtuigd zijn van den goeden opzet van hunne proeven, is 

 dan ook niet te verwonderen. Dit bleek mij (en ook het 

 Tabaksproefstation te Djember ^) ten duidelijkste uit herhaalde 

 vragen, of de opzet der veldproeven met tabak (3 tot 5 

 parallel-perceelen) wel de juiste was. M. i. mag men echter 

 de ervaringen met de eene cultuur niet klakkeloos op de 

 andere overbrengen. 



Vergrooting van het aantal parallel-perceeltjes is volgens 

 het boven besprokene ongetwijfeld de natuurlijke gang van 

 zaken, naarmate het bem.estingsonderzoek uitgebreider en meer 

 gespecialiseerd wordt. Wie de middelen tot zijn beschikking 

 kan krügen om zijn proeven tot den hoogsten graad van 

 nauwkeurigheid op te voeren, zou onwijs zijn, als hij daarvan 

 geen gebruik maakte. Maar niet altijd zijn die middelen 

 ('t zij tijd, *t zij geld, 't zij terrein) voorhanden, en soms zal 

 men zich ook de vraag moeten voorleggen, of de meerdere 

 kosten en moeite, die bij een grooter opzet van de proeven 

 noodig zijn, wel door de te verkrijgen resultaten gerecht- 

 vaardigd worden. B. v. om te constateeren, dat een meststof 

 niet werkt (of zoo weinig, dat het niet loont), zal dikwijls 



1). Zie J. M. Gehrts, Suikerarchief 1914 blz. 911, 1163 en 1507. 

 2). Zie Meded. Besoekiscli Proefstation No. 14 blz. 1. 



