— 467 — 



voor de practijk een absolute zekerheid ciet noodig zijn, en 

 is men al tevreden met een behoorlijken graad van waar- 

 schijnlijkheid. 



Er zullen altijd culturen zijn, waar men aan bemestings- en 

 dergelijke proeven niet zoo veel moeite wil besteden als bij 

 de suikercultuur. De vraag is dus, hoe men in dergelijke 

 gevallen de proeven moet opzetten. 



Voorop stellende, dat wij te doen hebben met veldproeven 

 voor de ondernemingen, die dus een locaal, practisch, en niet 

 een algemeen wetenschappelijk doel beoogen, willen wij hier 

 twee punten bespreken : 



I. Is het, om practisch bruikbare resultaten te krijgen, 

 altijd noodig, het aantal parallel-perceeltjes zoo hoog op te 

 voeren, dat men uit elke proef mathematisch zekere conclusies 

 kan trekken (verschillen minstens vier maal de waarschijnlijke 

 fout)?. 



II. Moet men ook voor andere culturen, met name voor 

 tabak, dezelfde eischen (b. v. van 12 parallel-perceelen) stellen 

 als bij suikerriet ? 



I. Op de eerste vraag zal een practisch planter allicht 

 geneigd zijn te antwoorden : een conclusie, die 85 tot 90 pet. 

 kans heeft om juist te zijn (verschillen van ruim twee maal 

 de waarschijnlijke fout) is voor mij ruim voldoende, vooral 

 als mijn practische ervaring of mijn gezond verstand de ont- 

 brekende 10 of 15 pet. aanvult, en het resultaat voor mij 

 tot een zekerheid maakt. 



Dit is een redeneering, waarvoor misschien wel wat te zeg- 

 gen is, maar waarbij de wetenschappelijke onderzoeker zich 

 daarom niet behoeft aan te sluiten. Er zijn echter andere 

 redenen, waarom men ook met eenvoudig opgezette proeven 

 tot bruikbare resultaten kan komen. 



1). Ten eerste zal men, zelfs al krijgt men bij een proef 

 volmaakt betrouwbare resultaten, toch nooit met de uitkomst 

 van één jaar tevreden zijn, maar de proef nog eens onder 

 andere weersomstandigheden willen herhalen. Dit is zeker 

 het geval bij tabak, die zoo verbazend van de weersomstan- 

 digheden afhankelijk is. Maar mij dunkt, ook bij andere cul- 



