— 468 — 



turen zal men niet over één nacht ijs wiUen gaan. De plan- 

 ter, die niet van te voren weet, welk weer zijn gewas zal 

 krijgen, kan alleen werkwijzen gebruiken, die hem onder alle 

 weersomstandigheden bruikbare resultaten geven en hem in 

 overwachte gevallen geen koopjes leveren. 



Bij een dergelijke herhaling van de proef kunnen de resul- 

 taten, die elk op zich zelf aan twijfel onderhevig zijn, elkaar 

 steunen en zoo een groote mate van zekerheid krijgen. Geerts 

 (1. c. blz 957, 599.) werkt daarvan eenige instructieve voor- 

 beelden mathematisch uit. Vindt men (zooals b. v. bij mijne 

 bemestiijgsproeven herhaaldelijk voorkwam) bij proeven met 

 een waarschijnlijke fout van 2 tot 3 pet. een verschil van 

 ca. 7 pet. (dat dus op zichzelf geen groote zekerheid geeft) 

 en herhaalt zich dat in eenige jaren, dan krijgt het resultaat 

 daardoor een groote mate van betrouwbaarheid. Herhaalteen 

 eenigszins twijfelachtig resultaat zich niet, dan wordt de kans, 

 dat het eenige practische beteekenis zal krijgen, zeer klein. 



2). Dikwijls heeft men op een onderneming, of op eenige 

 bij elkaar gelegen ondernemingen, een paar proefvelden, waar- 

 van de resultaten, hoewel elk op zichzelf niet geheel betrouw- 

 baar, elkaar steunen. Geerts (1. c. blz. 1512) meent, dat het 

 in zoo'n geval beter ware geweest, als de twee kleine proef- 

 velden tot één groot vereenigd waren, en men, door het 

 grooter aantal parallel-veldjes, een betrouwbaarder conclusie 

 kon trekken. Dit is echter bij andere culturen dan suikerriet 

 niet altijd mogelijk, en misschien ook niet altijd wenschelijk. 



Niet mogelijk b. v. bij een cultuur als tabak, waar de eigen- 

 aardige moeilijkheden van de proefneming velden met meer 

 dan oO vakken vrijwel uitsluiten. Het oogsten b. v. moet 

 binnen één, hoogstens twee uur afgeloopen zijn, anders krijgt 

 men een te groot verschil tusschen vroeg en laat geplukt 

 blad; en ook de andere werkzaamheden, zooals aanrijgen enz., 

 maken een groot aantal vakken ongewenscht. ^) Bij riet 

 schijnen deze bezwaren minder groot te zijn, en b. v. het 

 oogsten van een proefveld best eenige dagen te kunnen duren. 

 Heeft men nu b. v. bij tabak 6 proefobjecten, dan kan men 



1) Zie uitvoeriger in Mededeeling XIX van het Proefstation voor Vorsten- 

 landsche Tabalc over „Methodiek bij veldproeven met tabak". 



