— 469 — 



wel 2 proefvelden elk van 4 parallel-perceelen (dus 24 vak- 

 ken) maken, maar niet één met 8 (dus 48 vakken). De twee 

 proefvelden worden dan n. 1. eenigen tijd na elkaar uitge- 

 plant, zoodat men in den oogsttijd den eenen dag het eene 

 proefveld oogst, den volgenden dag het tweede, den derden 

 dag een vorigen oogst van het eerste, die droog is geworden, 

 bost, en zoo den heelen oogsttijd door. 



Daarenboven hebben twee proefvelden, die op verschillenden 

 tijd zijn uitgeplant, bij tabak meestal andere weersomstan- 

 digheden. De Vorstenlandsche tabakscultuur draait om den 

 overgang van Oost- naar Westmoesson, en het goed slagen 

 van den oogst is zeer afhankelijk van het juist op tijd invallen 

 van de regens. Men plant nu meestal in drie gedeelten uit, 

 telkens 14 dagen na elkaar. Het eerste gedeelte heeft kans 

 op iets te lange droogte, het derde op iets te vroeg regen, 

 maar de risico van het weer is op die manier een beetje 

 verdeeld. Heeft men nu twee proefvelden, die ook b. v. 14 

 dagen na elkaar geplant zijn, dan kan het eerste betrekkelijk 

 weinig, het tweede vrij veel regen krijgen. Bevestigen de 

 resultaten elkaar, dan heeft men tegelijk een groote kans, 

 dat de gunstig werkende bemesting bij verschillende weers- 

 omstandigheden goede resultaten zal geven. Daarenboven 

 kunnen twee resultaten, al zijn die elk op zichzelf niet vol- 

 komen betrouwbaar, op nabij gelegen verwante grondsoorten 

 ook meer waard zijn dan één resultaat, dat van toevallige bij- 

 zonderheden van die ééne plek grond afhankelijk zou kunnen 

 zijn. De onderneming heeft soms meer aan een voldoende 

 betrouwbaar gemiddelde van eenige tuinen dan aan een 

 volstrekt betrouwbaar gegeven over één plek grond, omdat 

 men in de practijk de bemesting voor een aantal tuinen of 

 een afdeeling toch gelijk moet nemen, en de onderneming 

 niet in al te veel bemestingstypes kan splitsen. 

 3) Zooals wij boven bespraken, staat men in het begin 

 van een bemestings-onderzoek dikwijls voor vele vragen, die 

 om een, zij het dan ook globale en voorloopige, oplossing 

 vragen. Veel proefobjecten maken het aantal parallel-perceelen 

 klein, als het geheele proefveld niet te groot mag worden. 

 Dit euvel is echter minder groot, dan het zoo op het eerste 



