— 634 — 



Nadat ik bovenstaand opstel "geschreven had, kwam mij 

 het fraaie en belangrijke werk van H. F. Tillema ter hand. 

 Dit boek, groot formaat, fraai geïllustreerd, waarvan het 

 eerste deel thans is verschenen, verdient in handen te ko- 

 men van een ieder, die het wel met ons schoone Insulinde 

 meent. In 't bijzonder de Gemeenteraden kunnen er veel uit 

 leeren. De titel is ....Kromoblanda". OTer 't vraagstuk van 

 „het wonen" in Kromo's groote land." Als motto is gebruikt 

 het bekende woord van Kartini: .,Het is diep treurig voor 

 „Indië en beschamend voor Nederland, dat de Nederlanders 

 „over het algemeen, de ontwikkelden niet uitgezonderd, bitter 

 „weinig of niets van Indië vleten"'. 



Het ligt niet op mijn weg, hier dit boek te bespreken, 

 dit moet ik aan meer bevoegden overlateü. Ik wilde hier 

 slechts de aandacht er op vestigen, te meer omdat ik in boven- 

 staand opstel even het wonen en den gezondheids-toestand 

 genoemd heb. Beide kwesties zijn door Tillema grondig 

 behandeld en geïllustreerd. 



Ik wil slechts een paar grepen uit den rijken inhoud doen, 

 waarin feiten vermeld worden, die niet onbekend, en reeds 

 meermalen besproken zijn, die echter zoo diep treurig zijn, 

 dat ze niet te dikwijls herhaald kunnen worden. 



Op pag. 16 schrijft Tillema.. „Het sterftecijfer in de groote 

 steden van Indië is hoog, veel hooger dan dat der binnen- 

 landen, waar het ook reeds hoog is. Dit komt omdat de 

 kansen voor infectie in een dichtbewoond gebied zooveel 

 grooter is dan op plaatsen waar de menschen ruim wonen. 

 Door hygiënische maatregelen als: goede watervoorziening, 

 goede faecaliënafvoer, grondige straat- en erf reiniging, drainage 

 van den bodem, centralisatie op woongebied, is men in staat 

 dit veel te hooge cijfer aanzienlijk te vermindereu. De Deli- 

 sche tabakmaatschappijen bewijzen, dat men door systemati- 

 sche maatregelen, onder deskundige leiding, ook op 't platteland 

 zelfs schitterende resultaten kan bereiken, laat staan dus in de 

 steden. Die maatregelen kan men doorvoeren ook zonde? dat 

 de massa begrijpt, waarvoor ze genomen zijn, dus*o^irfer-dat 

 de massa een hoogeren trap van ontwikkeling heeft bereikt; al 

 stem ik volkomen toe, dat ter verkrijging van het ro/^e nuttige 



